President Zuid-Afrika wijzigt top van het leger

JOHANNESBURG, 19 NOV. President De Klerk heeft vannacht na een marathonzitting van zijn kabinet de top van het Zuidafrikaanse leger gewijzigd. Hij poogt hiermee de politieke crisis te bezweren die is ontstaan na de onthulling van een geheime militaire operatie om het ANC in diskrediet te brengen.

De activiteit van de inlichtingendiensten wordt aan een intern onderzoek onderworpen, zo besloot het kabinet.

Alle inlichtingendiensten van het leger komen onder het commando van de tweede man van het leger, luitenant-generaal Pieter Steyn, thans hoofd van de defensiestaf. Het omstreden hoofd van de militaire inlichtingendienst, generaal Joffel van der Westhuizen, wordt op een zijspoor gezet. Tegen Van der Westhuizen, een van de machtigste mannen binnen het militaire apparaat, loopt een gerechtelijk onderzoek wegens de moord op een ANC-activist in 1985. Volgens een uitgelekt memorandum zou hij daartoe opdracht hebben gegeven.

Het onderzoek naar verdere geheime activiteit van de inlichtingendiensten besloot het kabinet echter binnenshuis te houden. Steyn heeft de opdracht gekregen alle documenten van de inlichtingendiensten onmiddellijk in beslag te nemen en te onderzoeken of er operaties zijn (geweest), die “indruisen tegen de wet of tegen het beleid van de regering”. De geheime operatie uit 1991 die deze week openbaar werd gemaakt, was een plan om het ANC-leger Umkhonto we Siszwe te ondermijnen door ANC-functionarissen met compromitterende feiten te chanteren. Hiertoe had de militaire inlichtingendienst de oud-politieman Ferdi Barnard ingehuurd, die is veroordeeld wegens twee moorden.

Het ANC heeft de maatregelen vanmorgen scherp veroordeeld. In elk ander land zou de regering bij een dergelijk schandaal zijn afgetreden, meent de beweging. Een intern onderzoek door een legergeneraal “zal tot niets leiden”, aldus het ANC.

De Klerk heeft nog niet voldaan aan het verzoek van rechter Richard Goldstone, voorzitter van de onafhankelijke commissie die het nieuwste schandaal ontdekte, om meer bevoegdheden en middelen. Goldstone wil verder onderzoek verrichten naar activiteit van het leger en privé-legers van politieke organisaties. Hij wordt hierin gesteund door de waarnemers van de Verenigde Naties in Zuid-Afrika en het ANC. De president wil zo spoedig mogelijk overleg met de rechter.

Uit de verklaring die de president na de kabinetszitting uitgaf, blijkt enige irritatie over de manier waarop Goldstone de affaire naar buiten heeft gebracht. Politie- en legerfunctionarissen en politici van de Nationale Partij hebben ontstemd gereageerd op het feit dat Goldstone zonder hen vooraf te horen zijn bevindingen publiek maakte. Volgens de verklaring zullen resultaten van het interne onderzoek worden doorgegeven aan de Goldstone-commissie, “indien deze relevant zijn voor de activiteit van de commissie”.

De Zuidafrikaanse ambassadeur in Washington, Harry Schwarz, heeft gisteren in een vraaggesprek met een radiostation in Johannesburg verklaard “woedend” te zijn over het nieuwste schandaal. Pogingen van de Zuidafrikaanse ambassade om de betrekkingen met de Verenigde Staten te verbeteren en investeerders aan te trekken worden ondergraven door dit soort operaties, meent Schwarz, een voormalige liberale politicus die door De Klerk tot ambassadeur is benoemd. “Hoe kan iemand verwachten dat wij ons werk in het buitenland succesvol kunnen doen, als dit soort spelletjes aan de gang is? Ons werk wordt onmogelijk gemaakt”, aldus Schwarz.

    • Peter ter Horst