Couppoging in Peru blijft raadselachtig; Eind aan de mythe dat alle militairen achter Fujimori staan

LIMA, 19 NOV. Voor president Alberto Fujimori van Peru was vrijdag 13 november “één van de gelukkigste dagen in zijn carrière”, zegt een Europese diplomaat in Lima. Maar, zo voegt een Latijns-Amerikaanse collega daar waarschuwend aan toe, het is misschien ook één van zijn laatste dagen als president.

Een week na dato wordt nog steeds gegist naar de werkelijke aard van deze poging tot staatsgreep. Enige opheldering verschaft het deze week verschenen nummer van het Limeense weekblad Oiga, waarin één van de hoofdschuldigen, de generaal b.d. Jaime Salinas Sedó, zijn rol in de couppoging toegeeft en uitlegt hoe hij tot zijn daad is gekomen.

Met de getuigenis van Salinas, die uit de gevangenis is gesmokkeld, is in elk geval een einde gekomen aan de stroom geruchten met als strekking dat Fujimori de couppoging in scène gezet zou hebben om zo extra sympathie te krijgen voor zijn kandidaten bij de verkiezing van een grondwetgevende vergadering (Congreso Constituyente Democrático), aanstaande zondag. Het blad Oiga staat bekend om zijn oppositie tegen Fujimori, en is dus als bron van een bericht dat de versie van de president onderschrijft vrijwel boven elke verdenking verheven. Onopgehelderd blijft waarom Fujimori enkele uren nadat het complot tegen hem was ontdekt, liet weten dat de putchisten hem hadden willen doden. Generaal Salinas laat aan Oiga weten dat de militaire operatie op het laatste moment was afgelast, juist omdat er geen zekerheid bestond dat Fujimori de acties van de opstandelingen zou overleven.

Generaal Salinas wordt incommunicado gehouden, evenals de van medeplichtigheid betichte generaals José Pastor Vives en Lus Palomino Rodrguez, beiden eveneens buiten dienst. Hun familieleden hebben via advocaten het recht van habeas corpus opgeëist, want de generaals zijn naar slecht Latijns-Amerikaans gebruik desaparecidos - verdwenen zonder dat iemand schijnt te weten waar ze zijn.

Hoe, zo vraagt menige Limeño zich intussen hardop af, is het in hemelsnaam mogelijk dat drie generaals b.d. zonder enige verdere steun van actieve officieren en troepen onder hun commando een staatsgreep kunnen plegen. “Die generaals zijn niet meer dan een puente (brug) geweest naar andere, actieve, onderdelen van het leger”, legt een sociologisch onderzoeker uit. “Ik geloof dat er nog andere pogingen zullen volgen”, zegt een Latijns-Amerikaanse ambassadeur. “In elk geval is er nu een einde gekomen aan de mythe dat de strijdkrachten en de politie als één man achter Fujimori staan”.

Waarnemers menen dat Fujimori dankzij de aan hem loyale nationale inlichtingendienst, de coup niet alleen heeft kunnen overleven, maar er tijdens de verkiezingen van zondag profijt van zal terkken. De kennelijke ontevredenheid in de militaire rangen is echter een teken aan de wand. Hoewel Salinas in Oiga edele motieven aanvoerde zoals het herstel van de democratie van vóór 5 april - de datum waarop Fujimori alle macht in het land naar zich toetrok - en sprak over fraude bij de komende verkiezingen, ligt aan de basis van het conflict tussen staatshoofd en delen van de strijdkrachten een gevecht om salarissen, benoemingen en een zekere autonomie voor leger, marine, luchtmacht en politie.

De drie generaals zijn - met tientallen andere hoge officieren - vorig jaar om ogenschijnlijk onduidelijke redenen vervroegd gepensioneerd. Hoewel ook de strijdkrachten moeten bijdragen aan de bezuinigingen van de Peruaanse overheid, en met name het leger een enorm waterhoofd heeft (met meer generaals dan het Amerikaanse leger, zo wil een anekdote), lijkt ook partijpolitiek een rol te spelen bij benoemingen, degradaties en promoties. De generaals Pastor en Palomino hebben beiden posten bekleed in het "militaire huis' van de voormalige president Alan Garcia, die momenteel vanuit zijn ballingsoord Bogotá oppositie voert tegen Fujimori. Salinas zou nog voordat Fujimori in juli 1990 de macht overnam van Garcá een poging tot staatsgreep hebben ondernomen. Destijds werd dat bericht wat weggelachen, omdat Fujimori overal complotten leek te ontdekken; nu wordt dat serieus genomen.

In zijn "vraaggesprek' met Oiga zegt Salinas ook dat het plan was om chef-staf generaal Nicolás de Bari Hermoza (loyaal gebleven aan de president) te vervangen, omdat hij met zijn “onderdanige houding” het leger te schande heeft gemaakt. Het plan voorzag voorts, aldus Salinas, in de gevangenneming en berechting wegens misdaden tegen de grondwet van Fujimori en de installatie van de voormalige eerste vice-president, ex-vriend van Fujimori en door het ontbonden Congres tot "constitutioneel' staatshoofd uitgeroepen Máximo San Roman Cáceres. Deze zou binnen een jaar nieuwe verkiezingen hebben moeten uitschrijven, waarbij het Congres in ere zou moeten worden hersteld. San Román onthoudt zich voorlopig van elk commentaar.

Evenals dat met de gebeurtenissen van 5 april, duikt ook nu weer de naam op van de kapitein (b.d.) Vladimiro Montesinos, de geheimzinnige adviseur van Fujimori die onder meer de inlichtingendienst beheerst en de president influistert welke officieren moeten worden bevorderd en welke met pensioen gestuurd. In sommige publicaties rondom de couppoging wordt dan ook gesteld dat niet Fujimori, maar diens adviseur Montesinos het eigenlijke doelwit was van de couppoging, die de kapitein niet had mogen overleven.

De putchisten zouden zich, in tegenstelling tot Montesinos, verre houden van de drugshandel, die een belangrijke bron van inkomsten vormt voor een aantal slechtbetaalde en in de coca-producerende regio's gestationeerde Peruaanse militairen. Duidelijk is, dat met salarissen tussen de 100 en 200 dollar per maand, het voor vele officieren een absolute noodzaak is om zo snel mogelijk bevordering te krijgen. Sinds de ontbinding van het Congres is Alberto Fujimori de enige in Peru die deze zaken kan regelen, daarbij vertrouwend op het advies van Montesinos. Het presidentiële decreet terzake kwam vorige week donderdagavond bij de drukker van de staatscourant. Een paar uur vóór de couppoging.