Mafia onderdeel van systeem dat steeds verder verzwakt; Crisis in Italiaanse politiek bezorgt ook mafia problemen

ROME, 18 NOV. De slepende politieke crisis in Italië brengt ook de mafia in enorme problemen. Nu de remkracht van de oude garde aanzienlijk is verminderd, voelen veel rechters zich vrij om door te zetten, en voelen de pentiti, de spijtoptanten van de mafia, zich veilig genoeg om te praten.

De gebeurtenissen van gisteren hebben dat nog eens geïllustreerd. In heel het land werden politici, ondernemers en advocaten gearresteerd wegens banden met de mafia, in de grootste arrestatiegolf sinds 1984. Aan de basis hiervan staan de verklaringen van twee pentiti. Vrijwel tegelijkertijd sprak Tommaso Buscetta, de eerste grote spijtoptant van de mafia en de man achter de arrestatiegolf van acht jaar geleden, op een geheime locatie met de parlementaire anti-mafiacommissie voor het eerst openlijk over de banden tussen mafia en politiek.

“Cosa Nostra is lang een organisch onderdeel van de machtsstructuur geweest”, schrijft anti-mafiarechter Giuseppe Ayala vanmorgen in La Repubblica. Daarom heeft de crisis in de politiek directe gevolgen voor de macht van de mafia.

Ayala, die in de jaren tachtig samen met zijn vermoorde collega's Giovanni Falcone en Paolo Borsellino in de befaamde Palermitaanse groep anti-mafiarechters heeft gezeten, wijst erop dat Buscetta lang niet over de politiek heeft willen praten omdat hij er niet van overtuigd was dat de staat vastbesloten was om de mafia te bestrijden. “Ook hij heeft begrepen dat het systeem zo is verzwakt dat het zijn eigen apparaten geen bescherming meer kan garanderen.”

Dat is een van de oorzaken van de snelle groei van het aantal pentiti. Het is veiliger geworden om met de justitie te gaan praten, en er gebeurt wat met die informatie.

Dat steeds meer mafiosi een inbreuk doen op de traditionele code van omertà, de zwijgplicht in alle omstandigheden, komt ook door de ontwikkelingen binnen de mafia zelf. Sommigen krijgen genoeg van het aanhoudende geweld en de niets-ontziende moorden die het bewind karakteriseert van de machtigste mafiabende, die van de Corleonesi.

Rechter Ayala voorspelde vier jaar geleden al dat het harde optreden van de Corleonesi een averechts effect zou kunnen krijgen: in plaats van de beoogde versterking van de interne cohesie juist stimulering van het interne verzet en vermindering van de sociale steun. Als "mafioso' staat voor "moordenaar', als de "mannen van eer' alle regels van hun eigen groep aan hun laars lappen, dan vermindert de consensus. Als angst “de belangrijkste drager van een machtssysteem wordt, vermindert dat onherroepelijk het leven ervan”, schreef Ayala in 1988.

Een vooraanstaande mafiabestrijder als de gepensioneerde rechter Antonino Caponnetto, de man die Falcone, Borsellino en Ayala het vak heeft geleerd, heeft gewaarschuwd dat de mafia niet is verslagen met een aantal arrestaties, ook al zijn het er zoveel als gisteren. Maar Buscetta roept de staat op om door te gaan met het offensief, want de mafia is volgens hem rijp voor de genadeslag.

De arrestaties van gisteren zijn in ieder geval door de justitie gevierd als een groot succes. De mafiabendes die opereerden in het onherbergzame hart van Sicilië, vanuit steden als Enna en Caltanissetta, is een enorme klap toegebracht. Zij vormden een netwerk met vertakkingen in heel Italië en ook in het buitenland. Vrijwel altijd ging het daarbij om Sicilianen die zijn verhuisd.

Over eventuele Nederlands-ingezeten die op de arrestatielijst met 203 namen stonden, is geen nieuwe informatie beschikbaar. De prefect van Caltanissetta, startpunt van het onderzoek, had gezegd dat er mensen uit de Paesi Bassi , Frankrijk en Duitsland op stonden. Mogelijk heeft hij met Paesi Bassi België willen aanduiden. Tot de verdachten hoort de in Brussel woonachtige Salvatore Fregapane. [Een woordvoerder van de Centrale recherche informatiedienst (CRI) in Den Haag zegt dat er geen Italiaans verzoek is om in Nederland aanhoudingen te verrichten. In dergelijke gevallen zou een verzoek via Interpol de Nederlandse justitie moeten bereiken maar dat is niet gebeurd, aldus de woordvoerder.]

De mensen die zijn gearresteerd en het honderdtal anderen dat is geïnformeerd dat er een onderzoek tegen hen loopt, worden verdacht van het hele scala van activiteiten waarin de mafia een rol speelt: stemmenhandel, prijsopdrijving van openbare werken, corruptie. Een enkeling is ook aangeklaagd wegens moord. Tot de arrestanten behoren prominente lokale en regionale politici (een tiental) en ondernemers (ongeveer twintig).

De justitie verdenkt ook parlementariërs van betrokkenheid bij dit netwerk. Wegens hun parlementaire onschendbaarheid konden die niet direct worden gearresteerd. Bij het parlement is een verzoek ingediend om hun onschendbaarheid op te heffen. De verdachte parlementariërs zijn de christen-democratische senator Silvio Coco, ex-staatssecretaris van justitie, die in stemmen zou hebben gehandeld; het christen-democratische Kamerlid Rodolfo Maira, ex-burgemeester van Caltanissetta; en het sociaal-democratische Kamerlid Gianfranco Occhipinti, ex-gedeputeerde voor Openbare werken in Sicilië, die in het parlement zou zijn gekomen door met de steun van Giuseppe Madonia, een van de belangrijkste mafialeiders. De drie hebben, ieder op hun manier, de beschuldigingen verworpen als onbegrijpelijk en zonder enig fundament.