Justitie: miljoenenclaims na vrijspraak verdachten

LEIDEN, 18 NOV. Het ministerie van justitie zal voortaan jaarlijks tientallen miljoenen guldens aan claims voor schadevergoeding tegemoet kunnen zien van verdachten die door de rechter worden vrijgesproken.

Dit zegt desgevraagd de landsadvocaat - de raadsman die de staat bijstaat in juridische procedures - mr. E.J. Daalder. De plicht tot het betalen van schadevergoeding wegens onrechtmatige daad is aanmerkelijk uitgebreid door recente uitspraken van de Haagse rechtbank waarin werd bepaald dat in alle gevallen waarin een vervolging van verdachten niet leidt tot een onherroepelijke veroordeling, Justitie verplicht is verdachten schadeloos te stellen wegens onrechtmatig handelen.

Het ministerie van justitie zegt zich grote zorgen te maken over deze ontwikkeling. “Een bedrijf dat na vervolging is vrijgesproken heeft recent aangekondigd meer dan honderd miljoen gulden schadevergoeding te zullen eisen wegens schade aan de reputatie”, aldus een woordvoerster. Justitie hoopt dat de Hoge Raad alsnog grenzen stelt aan de aansprakelijkheid. “De financiële situatie van Justitie is in het geding.”

Tot voor kort diende grofweg alleen schadevergoeding te worden betaald indien tijdens een rechtszaak was gebleken dat een verdachte werkelijk onschuldig was. Als Justitie kon aantonen dat men in redelijkheid was overgegaan tot vervolging dan was de staat niet schadeplichtig. Justitie betaalde dan alleen voor zaken als bijvoorbeeld de reparatie van een deur die bij een inval beschadigd was geraakt. Daarnaast kan Justitie door een rechtbank die verdachten had vrijgesproken worden veroordeeld voor het betalen van schadevergoeding wegens ten onrechte ondergane voorlopige hechtenis. De bedragen die dan worden betaald variëren van 150 gulden voor elke dag in een politiecel en 100 gulden voor elke dag in een gevangeniscel.

De uitbreiding van de aansprakelijkheid van Justitie wegens onrechtmatig handelen, geldt volgens Daalder bijvoorbeeld ook in gevallen waarin een verdachte om technische redenen is vrijgesproken. Bijvoorbeeld als gevolg van een vormfout of het niet vervolgen binnen een redelijke termijn.

Recent heeft het ministerie van justitie als schikking twee ton schadevergoeding betaald. Deze zaken worden na een uitspraak waarin de Haagse rechtbank heeft bepaald dat Justitie onrechtmatig heeft gehandeld, meestal onderling geregeld. Bij een vordering aan de rechtbank om ook de exacte omvang van de schade te bepalen, moet de eiser namelijk één procent aan griffierechten over de schadevergoeding betalen.

Pag 3: Schadeclaims worden ook steeds hoger

Op een door het Leidse Grotius-dispuut georganiseerde bijeenkomst over Recht en media gisteren in Leiden zei Daalder een stortvloed aan schadeclaims te verwachten. “Advocaten die zich in dit soort zaken hebben gespecialiseerd melden zich al in toenemende mate bij televisieprogramma's om triomfantelijk een half miljoen gulden schadevergoeding te eisen voor de schade die door Justitie aan iemands reputatie zou zijn toegebracht”.

De schadeclaims worden ook steeds hoger volgens Daalder. Hij noemde als voorbeeld het geval van een 18-jarige jongen die met behulp van psychiatrische rapporten aantoont dat hij zijn hele leven arbeidsongeschikt zal zijn omdat hij ten onrechte een dag heeft moeten doorbrengen in een politiecel. Het totale budget van Justitie voor schadeloosstelling aan derden bedraagt jaarlijks tien miljoen gulden. Daarvan worden ook de uitkeringen verstrekt aan slachtoffers via het schadefonds geweldsmisdrijven.

Bij het bepalen van de schadevergoeding worden volgens de landsavocaat alle facetten van het justitiële optreden in aanmerking genomen. “Verhalen in de pers die het gevolg zijn van actief of passief mededelingen verstrekken van de zijde van het openbaar ministerie worden Justitie ook aangerekend”. Daalder riep het openbaar ministerie daarom op “buitengewoon voorzichtig” te zijn met het verstrekken van informatie aan de pers. Justitie zou eigenlijk alleen naar buiten moeten treden als men zeker is dat een strafzaak leidt tot een veroordeling.

Gisteren wees het gerechtshof in Leeuwarden de schadeclaim af van zeventig vrijgesproken krakers. Zij eisten 472.000 gulden omdat ze tot zes weken in voorlopige hechtenis hadden gezeten. Volgens Daalder maken de krakers op grond van de huidige jurisprudentie een goede kans alsnog schadevergoeding te krijgen als ze een civiele procedure tegen de staat aanspannen voor de Haagse rechtbank wegens onrechtmatig justitieel handelen.