Spoed bij vertaling wereldcatechismus

ROTTERDAM, 17 NOV. Het Nederlandse en het Belgische episcopaat zullen zoveel mogelijk spoed zetten achter een eigen vertaling van de nieuwe "wereldcatechismus', die het Vaticaan gisteren in het Frans heeft gepubliceerd. Het secretariaat van de rooms-katholieke kerkprovincie in Utrecht verwacht echter niet dat deze vertaling voor de zomer van 1993 gereed zal zijn.

De eerste catechismus, de Summa Doctrinae Christianae of Catechismus Major, verscheen in 1566 als verweer tegen de protestantse Heidelbergse Catechismus van 1563. Met de nieuwe catechismus wil het Vaticaan een antwoord geven op het “nihilisme van deze tijd”, vooral nu het marxisme “dood” is en het liberalisme zo gefragmenteerd is dat het geen moreel houvast biedt.

De catechismus is 676 pagina's lang en telt 2.863 paragrafen. Voor bisschoppen en priesters vormt het de leidraad voor wat de kerk tot de menselijke zonden rekent. Behalve de traditionele zonden op het gebied van seksualiteit en voortplanting die zijn afgeleid van de oud-testamentische Tien Geboden, noemt de catechismus ook een aantal economische zonden, zoals belastingontduiking, het aannemen van steekpenningen en handel in drugs. Abortus, echtscheiding en seks-voor-het-huwelijk worden als vanouds als zware zonden afgewezen, evenals kunstmatige bevruchting met sperma van een onbekende man en reageerbuisbevruchting.

Masturbatie en homoseksualiteit worden echter niet meer als “duivels” voorgesteld en natuurlijke vormen van geboortenregeling zijn toegelaten. Over seks wordt bovendien gesteld dat het genieten daarvan, zij het met mate, is toegestaan.

Een pauselijke commissie heeft zeven jaar aan de opstelling van de nieuwe catechismus gewerkt. Als grondslagen van het document gelden de aanbevelingen van het Tweede Vaticaans Concilie uit de jaren '60 op grond waarvan in 1966 ook een Nederlandse, "Nieuwe Katechismus' werd samengesteld. Volgens de Nederlandse jezuïet dr. W. Bless en Jan Roes (directeur van het Katholiek Documentatie Centrum in Nijmegen) behoorde de publikatie daarvan tot de opmerkelijkste verschijnselen in het wereldwijde katholicisme en zelfs van het hedendaagse christendom.

Tussen het Nederlandse episcopaat dat toen nog betrekkelijk vooruitstrevend was, en Rome ontstonden er grote spanningen over, vooral ook omdat deze Nederlandse catechismus, waaraan onder anderen de Nijmeegse hoogleraar Schillebeeckx had meegewerkt, ook buiten Nederland veel opzien baarde.

Van het document werden in de eerste vier jaar na verschijnen ruim een half miljoen exemplaren verkocht. Het werd bovendien vertaald in het Duits, Engels, Spaans en Catalaans, Italiaans, Portugees, Frans, Deens, Japans en Kroatisch.

Pag 3: "Geen gezag zonder vertaling'

Theologen van de Katholieke Universiteit Nijmegen wijzen erop dat de gisteren gepubliceerde "wereldcatechismus' in feite de neerslag vormt van wat al langer tot de katholieke leer wordt gerekend. Toch meent dr. H. Häring,die in Nijmegen niet alleen hoogleraar in de dogmatische theologie maar ook voorzitter van de theologische faculteit is, dat het Vaticaanse document voor Nederlandstaligen geen autoriteit heeft zolang er geen Nederlandse vertaling voorhanden is.

Afgelopen zondag sprak paus Johannes Paulus II over de catechismus als een boek dat ten dienste staat van de vernieuwing van het geloof. De catechismus die in Frankrijk, Zwitserland en in Frans-België is gepubliceerd, bevat geen eenvoudige, theologische of catechetische tekst zoals veel andere, nationale catechismussen, bijvoorbeeld de Nederlandse uit 1966, maar een fundamentele tekst voor de catechese van alle katholieke gelovigen. Het boek bestaat uit vier delen: de geloofsbelijdenis, de zeven sacramenten, de christelijke moraal en het christelijk gebed. Het is niet bedoeld als leerboek, maar als leidraad voor nationale en diocesane catechismussen en richt zich daarom in de eerste plaats op de bisschoppen, priesters en op de schrijvers van catechismussen. De lezing van de wereldcatechismus kan echter, zo staat het in de proloog, “ook nuttig zijn voor andere gelovigen.”

Nieuw in het document is onder meer dat daarin - in navolging van het Tweede Vaticaans Concilie - definitief afgerekend is met het idee dat de "perfide' joden, zoals zij eeuwenlang in het Paasgebed werden genoemd, godsmoordenaars zijn omdat zij schuldig zijn aan de dood van Christus. Officieel heet het nu dat niet de joden, maar alle zondaars Christus aan het kruis hebben gebracht. Andere traditionele geloofswaarheden worden herhaald en bevestigd: bijvoorbeeld de maagdelijke geboorte van Christus, de onbevlekte ontvangenis van Maria en het bestaan van een leven na de dood, inclusief de hemel, het vagevuur en de hel. Over de opstanding van Jezus wordt gezegd dat dit een werkelijk gebeurd feit is. Onderstreept wordt dat alleen gedoopte en gewijde mannen binnen de katholieke kerk als priester kunnen optreden. Met deze traditie waarin de Katholieke en de Anglicaanse Kerk zij aan zij stonden, heeft de Britse staatskerk vorige week gebroken doordat de Anglicaanse synode ook vrouwen toestaat priester te worden.

De moderne "Nederlandse Katechismus' ofwel "Geloofsverkondiging voor volwassenen' van 1966, oogstte naast veel binnen- en buitenlandse waardering ook erg veel kritiek uit conservatieve katholieke kring. Al snel na zijn verschijning werd er door tegenstanders een geheim "smeekschrift' aan paus Paulus VI gestuurd om hem en het Vaticaan op "vrijzinnige dwalingen' in het Nederlandse document te wijzen en zo voorgenomen buitenlandse vertalingen te verhinderen.

In de vier jaar daarop waarin er buiten Nederland 866.944 vertalingen werden verkocht, werd de controverse tussen Nederlandse bisschoppen en Rome zo groot, dat de paus een internationale kardinalencommissie met een onderzoek naar mogelijke dwalingen belastte. Uiteindelijk leidde dat tot een officiële, door Rome gedecreteerde, "Aanvulling' bij de Nederlandse catechismus. Verder moesten mgr. Bluyssen ('s-Hertogenbosch) en zijn collega mgr. Ernst (Breda) in 1971 op Vaticaans bevel een deel van het onderwijs aan katholieke middelbare scholen in hun bisdommen doen staken omdat de gebruikte catechismus niet zuiver genoeg op de graat was. Ook moest een deel van het gebruikte materiaal dat was opgesteld door de - inmiddels opgeheven - Nationale Raad voor de Katechese, worden herschreven.

    • Frits Groeneveld