Proces in Indonesië om persbreidel aan de kaak te stellen; Pers was tot nu toe bang, onkritisch en schijnheilig'

JAKARTA, 17 NOV. In Jakarta is gisteren een proefprocedure aangespannen tegen beknotting van de persvrijheid, die tevens moet uitwijzen in hoeverre Indonesië een rechtsstaat mag heten. Een ex-hoofdredacteur, wiens dagblad vijf jaar geleden op last van de regering werd gesloten, heeft de Hoge Raad, het hoogste rechtscollege van het land, formeel verzocht een decreet uit 1984 te toetsen aan bestaande wetgeving. Met dit decreet gaf de minister van informatie zichzelf het recht de bedrijfsvergunning van kranten in te trekken met als gevolg dat in zes jaar tijd drie kranten zijn verdwenen.

Wat begon als een eenmansactie is inmiddels uitgegroeid tot een gecombineerd politiek en juridisch offensief tegen persbreidel, een kwaad dat in Indonesië nog steeds een Nederlandse naam heeft. Drs. Surya Paloh is voormalig hoofdredacteur van het dagblad Prioritas, dat zich in 1987 wegens “insinuerende en tendentieuze berichtgeving” zijn bedrijfsvergunning zag ontnomen door minister van informatie Harmoko, de auteur van het gewraakte decreet. Surya diende op 31 oktober een open brief in bij het Volkscongres, het hoogste politieke orgaan van Indonesië.

Dit college, dat bestaat uit het voltallige parlement, aangevuld met vijfhonderd door de president benoemde vertegenwoordigers van het leger, maatschappelijke organisaties en provinciale bestuurders, begon vorige maand aan zijn vijfjaarlijkse plenaire zitting. Het heeft tot taak de Hoofdlijnen van het Regeringsbeleid te formuleren en volgend voorjaar een president te kiezen. In de open brief verzocht Surya het Volkscongres in de Hoofdlijnen “garanties voor de persvrijheid” op te nemen en het omstreden ministeriële decreet van 1984 in te trekken.

Volgens Surya, die hierin wordt bijgevallen door een groot aantal Indonesische juristen, is dat decreet in strijd met de perswet van 1982, die stelt dat “de media in Indonesië niet zijn onderworpen aan censuur of persbreidel”. Surya, tegenwoordig uitgever van het dagblad Media Indonesia, wijt het aan dit decreet dat de pers “zo bang, onkritisch en schijnheilig is”. Zijn open brief werd in ontvangst genomen door een vice-voorzitter van het Volkscongres. Daarop liet de nieuwe voorzitter van de Hoge Raad, Mr. Purwoto S. Gandasubrata, weten dat hij bereid was het gewraakte decreet te toetsen aan bestaande hogere regelgeving als een partij die zich erdoor benadeeld achtte hiertoe een formeel verzoek indiende.

Surya ging hier op in en kreeg meteen bijstand van een zestal advocaten met een lange staat van dienst in de strijd voor de mensenrechten. In een week tijd formuleerden zij het verzoekschrift dat gisteren bij de Hoge Raad werd ingediend. Het initiatief kreeg bijval van bekende journalisten als Mochtar Lubis en Goenawan Mohammed, hoofdredacteur van het weekblad Tempo, en van moslimleider Abdurrahman Wahid, tevens woordvoerder van de pressiegroep Forum Demokrasi.

Deze proefprocedure wordt in Indonesië als een doorbraak beschouwd. De Hoge Raad heeft nog nooit gebruik gemaakt van zijn recht om ministeriële decreten, die aan de lopende band worden uitgevaardigd, maar van een lagere orde zijn dan parlementair goedgekeurde wetten, te toetsen aan hogere regelgeving. Het advocatenteam beschouwt deze zaak als de kluif van het jaar, omdat niet alleen de persvrijheid, maar ook de onafhankelijkheid van de Hoge Raad in het geding is en daarmee “het rechtsstatelijk karakter” van de Republiek Indonesië. De pleiters verwachten binnen enkele maanden een uitspraak.