Moeizaam onderhandelen met kabinet-Kohl voor de boeg; Engholm wint in asielkwestie

BONN, 17 NOV. Engholm heeft gewonnen. Na het partijbestuur en de partijraad is ook het bijzondere SPD-congres massaal achter zijn voorzitter en kandidaat-lijsttrekker gaan staan. Afgelopen nacht, even na twaalven en na vijf uur “controversiële discussie”, zoals dat heet. Thema: een aangepast asielbeleid als onderdeel van een breder Sofortprogramm waarmee de SPD als potentiële regeringspartij wil aantreden. De Duitse grondwet mag worden aangevuld, wat hier betekent dat een hoge psychologische drempel gepasseerd is.

Volgens Engholm heeft de SPD zelf ook gewonnen en bovendien het dramatische Duitse asieldebat nu wezenlijk vooruitgeholpen. Maar is dat ook echt zo? Overmorgen zou al kunnen blijken, als de onderhandelingen met de regeringspartijen CDU/CSU en FDP in de Bondsdag beginnen, dat de zo hevig met zichzelf worstelende SPD een muis heeft gebaard. Want het is nog maar de vraag of de sociaal-democratische fractie in de Bondsdag nu genoeg kan aanbieden om over de splijtzwam die het asielvraagstuk de afgelopen jaren was, overeenstemming te bereiken met de andere grote partijen. Immers, na de concessies die Engholm en consorten de afgelopen weken moesten doen om de interne SPD-discussies tot bedaren te brengen, zijn de marges voor een akkoord met CDU/CSU en FDP wel heel smal geworden.

De algemeen-afwijzende toetsing van asielaanvragen via zogenoemde Länderlisten is uit Engholms oorspronkelijke plannen (zijn binnen de SPD onhaalbaar gebleken augustus-verklaring van de Petersberg) verdwenen. En het recht van afgewezen asielzoekers om hun langdurige beroepsprocedures in Duitsland aan te spannen, en niet in hun land van herkomst (zoals de CDU/CSU en een grote meerderheid van de kiezers willen), blijft wat de SPD betreft bestaan.

In feite heeft het SPD-congres niet zo heel veel meer beslist dan wat al eerder door de grote partijen was beslist. Namelijk dat de bestaande aanvraag- en toetsingsprocedures voor asiel versneld moeten worden, iets wat sinds vorig najaar nog niet erg is gelukt.

Zeker, de SPD heeft nu ook ruimte gemaakt voor een aanvulling op de grondwet die het in de Europese Gemeenschap mogelijk maakt dat asielzoekers na een afwijzing in een ander land hun geluk niet nog eens kunnen beproeven in Duitsland. Maar dat is langzamerhand een nieuwigheid met de waarde van een vanzelfsprekendheid. De vanzelfsprekendheid van het Akkoord van Schengen bijvoorbeeld.

Kortom, er zal straks veel afhangen van de inschikkelijkheid van de Duitse regeringspartijen. En niemand wil hardop denken over de mogelijkheid dat het dadelijk niet zou lukken om een breed compromis over het asielbeleid te bereiken.

Pag 5: SPD-top wil de kiezer niet de les lezen

Want, zoveel is zeker, dan dreigen voor de toch al slechte relatie tussen “de politiek” en de Duitse burgers catastrofale ontwikkelingen. Het type ontwikkelingen waar alles wat radicaal is, gretig op zit te wachten. En als Duitsland ergens, geografisch en anderszins, een voorbeeldfunctie in Europa heeft, en als ergens geldt dat Duitse problemen ook Europese problemen zijn, zou dat wel eens op het gebied van de asiel- en vluchtelingenpolitiek kunnen zijn.

Het was geen wonder dat Engholm en fractieleider Hans-Ulrich Klose gisteravond alle moeite deden om duidelijk te maken dat de congresuitspraken natuurlijk zoiets als een onderhandelingsgrondslag voor de Bondsdagfractie vormen, maar dat de fractie met die grondslag dan ook wel moet kunnen onderhandelen. “We vertegenwoordigen maar 33,5 procent van de kiezers, we moéten onderhandelen”, waarschuwt Klose.

“Bezin u op uw kracht, én daarop dat elke tijd eigen antwoorden vraagt” - dat woord van de vorige maand gestorven Willy Brandt hing ontoevallig-waarschuwend in grote letters achter het congrespresidium. Wie de fijne nuance daarvan niet begreep werd vlak voor de stemming nog nader door Engholm geholpen: “Wij moeten een debat voeren zonder dogma's of denkverboden. Wie vandaag nog gelooft dat een partij het volk kan zeggen dat het zich vergist, vergist zichzelf.”

Joop den Uyl wist ooit met zijn kernwapenstandpunt de NAVO te ergeren én "Joop Atoom' te worden voor een PvdA-congres. Wie gisteren Björn Engholm in de weer zag moest aan die Den Uyl denken. En ook wel aan die congresgangers van toen, die vandaag vinden dat Den Uyl destijds eigenlijk best wat flinker had mogen zijn.

De Beethovenhalle in Bonn is groot, niet mooi. Er stond dezer dagen erg veel politie omheen, voor de beveiliging van een SPD-congres. Vanuit de zijzaal waar de journalisten met hun Toshiba's en andere labtops het natuurlijk vertraagde congresprogramma uitzitten, is het uitzicht op de Rijn en de nabije Kennedybrug fraai. Tijden veranderen zeer. Zouden Duitsers nu nog zo'n brug naar Reagan, Bush of Clinton noemen? In het blikveld, achter een zwaar cordon agenten, ligt een boot waaraan grote spandoeken hangen waarop onder meer over sociaal-democratisch “verraad” te lezen is.

Daar, op die boot, huizen de Juso's, de jonge socialisten, die geen toegang tot het congres hadden gekregen. Het lijkt er een halve dag op alsof die agenten het congres tegen hen moeten beveiligen. Dat de politie de Juso's zelfs filmt, versterkt dat beeld. Hans-Jochen Vogel, de oud-partijvoorzitter en oud-fractieleider in de Bondsdag, de man toch die sinds de verklaring van de Petersberg zijn opvolger Engholm tot stevige nadere concessies heeft gedwongen, is er voor een verzoeningsmissie heengegaan. Hij werd op die boot uitgefloten.

Pas na veel heen en weer gepraat mogen de Juso's, die de Duitse grondwet met loodzware symboliek voor twee kwartjes te koop aanbieden, ten slotte naar een tent naast de Beethovenhal komen. De sfeer wordt er niet minder katterig van. De voorzitter van de jonge socialisten geeft daarvan blijk als hij Engholms programma maandagavond typeert als de vrucht van “veel sofort en weinig nadenken”.

De Duitse sociaal-democratie is onder leiding van Engholm wat door de bocht gegaan. Knarsetandend heeft zij zichzelf een stukje verplaatst, van Gesinnung naar Verantwortung, zo men wil. Engholm heeft eigen fouten toegegeven, maar er bezwerend bijgezegd dat de SPD zichzelf in een positie moet houden of brengen dat zij invloed bewaart, “want anders zoekt het asielprobleem zometeen zijn eigen meerderheden en zullen anderen gaan zorgen voor oplossingen die wij helemaal niet willen”. Een partij kijkt naar de kiezers, sommigen spreken er schande van.