De afbakening van 17de-eeuwse Nederlandse koloniën in de VS; "U betreedt nu Nieuw Nederland'

Het Amerikaanse staatje Delaware heeft zijn bestaan aan de Nederlanders te danken. Niet dat onze voorvaderen het gebied hebben drooggelegd of een naam gegeven. Nee, in 1631 werd aan de oevers van de Delaware Bay, toen "Suyt Rivier' geheten, een nederzetting gesticht. Een van de belangrijkste investeerders was David Pietersz. de Vries uit Hoorn. Hij dacht dat de walvisvangst in die regionen winstgevend zou kunnen zijn en onder auspiciën van de West-Indische Compagnie (WIC) werd "Swanendael' geboren.

Toen in 1743 de buurstaten Maryland en Pennsylvania allebei aanspraak maakten op het grondgebied was die oude vestiging doorslaggevend bij het besluit om de afzonderlijke staat Delaware te vormen. Op de landkaart werd een horizontale en een verticale lijn getrokken die in het noorden in een elegante knop eindigde. De oostgrens werd gevormd door het water.

Van Swanendael is niets meer over. Wel is aan de noordrand van het stadje Lewes een gedenksteen opgericht voor de Hollandse kolonisten aan wie de staat zijn bestaan dankt. En het plaatselijke museum ter nagedachtenis aan de nederzetting heet Zwaanendael. Het gebouw dateert uit 1931 en heeft heuse trapgevels. Maar verder is een maquette van de oude nederzetting in het museum eigenlijk het enige dat aan de vroege aanwezigheid van Nederlanders herinnert. Swanendael was een door palissaden omgeven weiland met één huis en één schuur. In twee van de vier hoeken waren uitkijkposten.

De nederzetting bestond niet lang en haar geschiedenis is tragisch. Al in 1632 werd zij door Indianen van de Lenni-Lenapestam aangevallen; de bewoners werden vermoord. Het gevolg van een misverstand over een wapenschild van de WIC, aldus Charles Gehring, directeur van het New Netherlands Project in Albany, New York. Gehring is de onbetwiste autoriteit op het gebied van de Nederlandse koloniale geschiedenis in de Verenigde Staten. Zijn project, dat in 1974 begon, stelt zich tot taak de overgeleverde Nederlandse archieven uit de 17de eeuw te transcriberen en te vertalen. Over enkele jaren hoopt men 24 dikke delen Nederlands-Amerikaans historisch archief op de plank te hebben staan.

Gehring: “In Swanendael stond een markeringspaal van de WIC die door een Indiaan was gestolen; een ijzeren buis met een mooi kleurig WIC-vignet erop gedrukt. Die Indiaan wilde daar een pijp van maken. Toen de Nederlanders de diefstal opmerkten, protesteerden ze bij de stam. Het resultaat was dat korte tijd later het hoofd van de Indiaan aan de poort van de nederzetting werd aangeboden. De Nederlanders schrokken, omdat dit in hun ogen een straf buiten alle proporties was. Het ging tenslotte om een eenvoudige diefstal. Hun reactie tegenover de Indianen is misschien opgevat als een enorme belediging. Hadden ze de dief gestraft, was het nog niet goed! Ze besloten de hele nederzetting uit te moorden. Het is het schoolvoorbeeld van twee culturen die elkaar absoluut niet begrijpen.”

Nu is het 1992. In Lewes, Delaware, werd afgelopen weekeinde door burgemeester John Adams de eerste grenspaal onthuld die moet leiden tot de afbakening van de 17de-eeuwse Nederlandse kolonie in de huidige VS. Organisator is de Nederlander Coen Blaauw (33), die zijn brood verdient als lobbyist voor de Formosan Assocation for Public Affairs. Samen met Steven Moazed, werkzaam bij de Nederlandse ambassade in Washington, heeft hij het initiatief genomen om 200 grote borden op palen te plaatsen in de staten Delaware, Pennsylvania, New York, Connecticut en New Jersey.

Op de borden, die ongeveer twee bij een meter groot zijn, staat in het Engels: “U betreedt nu het gebied dat bekendstond als Nieuw Nederland tussen 1609 en 1664. De grenzen daarvan strekten zich uit van de Connecticut River in het noorden tot de Delaware River in het zuiden”. Boven de tekst is zeer toepasselijk een bever afgebeeld, omdat de kolonie vooral handelde in bevervellen. In het wapen van New York is de bever vandaag de dag nog te zien.

Adams houdt een toespraakje over de Nederlandse wortels van zijn stad en trekt tot slot een Nederlandse vlag weg om de plaquette te onthullen. Zijn stad heette in de 17de eeuw Hoornkill omdat David Pietersz. de Vries uit Hoorn kwam. Toen de Engelsen de kolonie in 1664 overnamen waren ze niet blij met die naam omdat ze, afgaande op de uitspraak, dachten dat "hoorn' "whores' betekende. Het oud-Nederlandse woord "kill', dat wij alleen nog kennen in de Dordtse Kil, maakte de plaatsnaam in Engelse oren helemaal bizar. Nederlandse plaatsnamen zijn nog spaarzaam aanwezig in Delaware. Bij Lewes ligt Cape Henlopen, iets naar het westen het gehucht Nassau en ten noorden daarvan vinden we Broadkill. De plaats Boompties Hoek is veranderd in Bombay Hook. Dat is het zo ongeveer. Om de plechtigheid een Nederlands tintje te geven is er wittebrood en haring en zijn er opvallend veel vaderlanders aanwezig om dat op te eten.

Blaauw: “De eerste fase van het markeringsproject is het plaatsen van die borden langs de weg. Daarna willen we over de wegen doeken of borden aanbrengen waarop staat: "U betreedt nu Nieuw Nederland'. Afhankelijk van de medewerking in de diverse staten kunnen we de stadia combineren”. Blaauw verwacht dat het wel enkele jaren kan duren voordat het project voltooid is. Er is geld nodig en telkens moet per staat afzonderlijk toestemming worden gevraagd en vergunningen worden verkregen. Bovendien is nog niet nauwkeurig vastgesteld waar de toenmalige grenzen liepen.

“Het is af en toe gewoon giswerk”, zegt Jonathan de Jonge uit Philadelphia die belast is met het trekken van de grenzen. De Jonge is al zo lang uit Nederland weg dat hij met een zwaar accent spreekt. “In sommige streken dreven de Nederlanders handel maar het is de vraag of je die gebieden dan bij de kolonie mag trekken. Belangrijk zijn vooral de natuurlijke grenzen, met name de rivieren.”

De Jonge wijst op de bijna onzichtbare Nederlandse invloed in de VS. Volgens hem gaan onderdelen van de Amerikaanse grondwet, zoals de scheiding van kerk en staat en de vrije pers rechtstreeks terug op de Nederlanders. Nieuw Nederland was de eerste echte melting pot, die de basis vormt van de VS. De Engelsen kwamen naar Amerika om voor zichzelf godsdienstvrijheid te hebben, in tegenstelling tot de 17de-eeuwse Nederlanders die van huis uit een veel liberalere traditie kenden.

Charles Gehring juicht het initiatief toe. Hij ijvert al jaren voor meer erkenning van de Nederlandse factor in de Amerikaanse geschiedenis. “Dit initiatief had al veel eerder moeten worden genomen. Misschien dat door het visualiseren van de geschiedenis de bewustwording onder de Amerikanen groeit. Vijf van de oudste Amerikaanse staten hebben Nederlandse wortels maar intussen zijn er nog steeds volkomen onjuiste opvattingen over de Nederlandse aanwezigheid. Mensen denken dat alleen Manhattan Nederlands was maar het ging om een ontzaglijk groot gebied met duizenden inwoners. De Nederlandse invloed in de geschiedenis van de VS kan niet onderschat worden.”