"China wil annexatie Hongkong'

HONGKONG, 17 NOV. De toespeling van de Chinese vice-premier, Zhu Rongji, gisteravond in Londen, om het Brits-Chinese akkoord van 1984 over de soevereiniteitsoverdracht van Hongkong aan China in 1997 op te zeggen is in vele kringen in Hongkong opgevat als een verkapt dreigement om de kroonkolonie voor 1997 eenzijdig te annexeren.

Nieuwsbulletins hebben zich de hele dag in die zin uitgelaten. Gouverneur Chris Patten heeft in een interview met Radio Hongkong verklaard dat er geen gevaar is dat het akkoord door de Chinese storm zal worden weggeblazen en dat Londen het stipt zal naleven. Hij noemde zijn voorstellen voor een meer representatieve Wetgevende Raad strikt in overeenstemming met de zogeheten Gezamenlijke Verklaring. “Wat wij willen zien is zoveel mogelijk overeenstemming en in plaats van al die kritiek alternatieve voorstellen.”

De harde taal van Zhu Rongji heeft dat echter aanzienlijk moeilijker gemaakt. De polarisatie die Pattens voorstellen al hadden veroorzaakt is er nog verder door verscherpt. Allen Lee Peng-fei, leider van een door de Britten benoemd, maar nu pro-Chinees blok van zakenlieden in de Wetgevende Raad, dat prioriteit aan stabiliteit en winstgevende handel met China geeft, noemde het voor de radio “een zorgelijke ontwikkeling.”

“Als er onophoudelijk geruzied wordt, als het vliegveldproject moet worden opgegeven is dat uiterst ongewenst. En waarvoor?”, aldus Lee Peng-fei. Het antwoord werd gegeven door Emily Lau van het gekozen liberale kamp: “voor een druppel democratie”. Lau noemde de taal van Zhu “storend en een gevaar voor de stabiliteit”. Zij vroeg zich af wat hij wilde? “Wil hij Hongkong tot onderdanigheid en stilte brengen?... Ik hoop dat de bevolking haar kalmte bewaart”.

De Hang Seng index is vandaag met 206 punten gezakt naar 6089. Analyst John Mulcahy zei dat de harde taal van Zhu de beurs volledig had verrast, omdat de verwachting juist was dat zijn bezoek aan Londen de impasse zou breken. Zhu is immers de meest dynamische en meest gerespecteerde van China's reformistische groep. Het feit dat hij ook de harde lijn weergeeft is een indicatie dat China zich nu voor onbepaalde tijd heeft ingegraven in deze positie.

Het onafhankelijke blad Ming Pao berichtte enige dagen geleden uit vertrouwelijke bron in Peking te hebben vernomen dat de 88-jarige opperste leider Deng Xiaoping zelf instructies heeft uitgevaardigd om geen duimbreed toe te geven aan de Britten. Deng heeft voortdurend het terugwinnen van Hongkong als een van de drie hoogtepunten in zijn revolutionaire staat van dienst aangemerkt.

De andere twee zijn economische hervormingen en opening van China en een meedogenloze aanpak van dissidenten en misdadigers. In tijden van crisis spreekt China luid en unaniem met één stem. Een crisis lijkt zeker op komst want er zijn toenemende aanwijzingen dat er na het recente partijcongres een scheuring in het leger is opgetreden.

China wacht ook in spanning af hoe de China-politiek van de nieuwe Amerikaanse regering eruit zal zien. Amerikaanse diplomaten hebben te kennen gegeven dat de hoofdprincipes bevordering van democratie en mensenrechten en bescherming van Hongkong zullen zijn.

Later deze week zal naar verwachting de Franse leverantie van 60 Mirage 2.000-5 jagers aan Taiwan officieel worden, hetgeen in Chinese ogen een onweerlegbare bevestiging is van een trans-Atlantisch complot om door "vreedzame evolutie' het laatste sterke communistische regime ter wereld te ondermijnen.

Behalve de VS, Groot-Brittannië en Frankrijk zijn ook Canada en Australië deelnemers aan het "komplot'. Tam Yiu-chiu, vice-voorzitter van de HKFTU, de pro-communistische vakbondsfederatie vergeleek het huidige anti-China getij in de wereld met het "Verenigd Leger van Acht Landen' (Baguo lianjun) dat in 1900 de Boxer-Opstand onderdrukte “om te voorkomen dat China een modern sterk land zou worden”. “China is nu echt sterk aan het worden en dat moet worden gestopt” aldus Tam.

Walter Sulke (69), een prominente zakenman en politicus van Pools-Duitse afkomst, die in vooroorlogs Shanghai opgroeide en sinds 1949 in Hongkong woont zegt dat Hongkong een kritieke periode van een half jaar tot negen maanden gaat doormaken, maar hij acht het uitgesloten dat China voor 1997 zal binnenmarcheren. “Zij zijn niet klaar. Zij weten niet hoe zij deze stad moeten besturen. Zij hebben Shanghai geruïneerd en willen dat niet nog eens riskeren”.

Sulke meent dat Patten zijn voorstellen niet geheel zal kunnen doordrijven, maar wel voor de helft. “Ik doe al veertig jaar zaken in China, ook tijdens de Culturele Revolutie. Zij hebben geen ondergrens, maar vinden uit wat jouw ondergrens is en wachten dan tot jij murw bent om op hun voorwaarden de overeenkomst te maken. Ik ben vaak uit slopende onderhandelingen weggelopen en zette het uit mijn hoofd. Na drie dagen, weken, maanden of zelfs jaren kwamen zij terug en sloot ik de "deal' op mijn voorwaarden. Dat zal nu ook gebeuren.”

    • Willem van Kemenade