Turkije, Syrië en Iran sterk gekant tegen de opdeling van Irak

ANKARA, 16 NOV. De ministers van buitenlandse zaken van Turkije, Iran en Syrië hebben zich het afgelopen weekeinde in scherpe bewoordingen uitgesproken tegen een eventuele opdeling van Irak. Volgens de bewindslieden, die zaterdag op verzoek van Turkije in Ankara bijeen waren, ontbreekt bovendien elke basis om nu al te beslissen over de politieke toekomst van Irak in een post-Saddam Hussein-periode.

De verklaring is niet alleen een waarschuwing aan het adres van de Koerden in Noord-Irak, die in feite al over een onafhankelijke staat beschikken, maar vormt tevens een aanval op een belangrijk deel van de Iraakse oppositie. Deze heeft vorige maand de Koerden een federaal Noord-Irak in het vooruitzicht gesteld zo gauw Saddam Hussein ten val is gebracht. Volgens de ministers Cetin van Turkije, Velayati van Iran en Al-Shara van Syrië kan er echter pas over de politieke toekomst van Irak worden beslist als het Iraakse volk in de gelegenheid is in vrijheid en op democratische wijze zich daarover uit te spreken. “Een basis die nu nog ontbreekt”, aldus de Turkse minister van buitenlandse zaken op een gezamenlijke persconferentie in Ankara. Cetin, die ook namens Velayati en Shara sprak, kenmerkte de opstelling van de Iraakse oppositie als een ontwikkeling die de stabiliteit in de regio niet ten goede komt.

Turkije, Iran en Syrië beschikken alle over een Koerdische minderheid die meer politieke vrijheden zal afdwingen naarmate hun broedervolk in Irak zelfstandiger wordt. De angst van de drie buurlanden is dat een eventuele opdeling van Irak in een Koerdisch noorden, een Arabisch midden en een shi'itisch zuiden belangrijke consequenties zal hebben voor niet alleen de regionale machtsverhoudingen, maar ook de interne machtsverhoudingen in Turkije, Iran en Syrië. Daarom is nu besloten elke drie maanden in een van de hoofdsteden op het niveau van minister van buitenlandse zaken over de ontwikkelingen in Irak verder te praten.

Hoewel volgens de drie bewindslieden de kwestie van de Westerse invloed in de regio, in de vorm van de geallieerde luchtmacht die vanuit Turkije waakt over de veiligheid van de Koerden in Noord-Irak, niet aan de orde is geweest, is het duidelijk dat ook dit een gevoelig punt is. Het mandaat van de Westerse macht moet eind volgende maand worden verlengd door het Turkse parlement. Niet alleen in leger maar ook in politieke kringen in Turkije wint het idee aanhang dat door de aanwezigheid van de Amerikanen, de Fransen en de Britten in de regio de Koerden in Noord-Irak aan hun onafhankelijkheid hebben kunnen werken. De Syrische minister liet zaterdag eenzelfde opvatting doorschemeren. De indruk bestaat dan ook dat de bijeenkomst in Ankara tevens was bedoeld om de Westerse wereld ervan te doordringen dat haar beschermende rol in Noord-Irak op prijs wordt gesteld, maar dat het aan de landen in de regio zelf is om uit te maken welke politieke koers moet worden gevolgd.

Saoedi-Arabië zou juist om die reden niet in Ankara zijn verschenen. Riad, dat wordt beschouwd als een van de belangrijkste bondgenoten van de VS in deze regio, was wel aanwezig tijdens de eerste besprekingen, die vorig jaar juni in Istanbul werden gehouden in de wandelgangen van een bijeenkomst van de Islamitische Conferentie Organisatie.

Als reactie op de ontmoeting tussen Syrië, Turkije en Iran hebben de landen die zijn verenigd in de geallieerde luchtmacht Turkije inmiddels opgeroepen deel te nemen aan een afzonderlijke conferentie. Datum en plaats zijn evenwel nog niet duidelijk, evenmin als de agendapunten. De Amerikanen, de Fransen en de Britten hebben eerst verbaasd, maar later geërgerd gereageerd op het solo-optreden van Turkije, Syrië en Iran. Ankara was gedurende de Golfoorlog een van de loyaalste bondgenoten van de VS in de regio. Volgens minister Cetin hebben de landen van de regio evenwel het recht om zich te buigen over een zo belangrijke kwestie als de stabiliteit in de regio.

Ook de Noordiraakse Koerdenleiders Talabani en Barzani hadden graag in Ankara aanwezig willen zijn om mee te praten over de ontwikkelingen in Irak. Volgens Talabani tast het de Koerdische verhoudingen met de buurlanden aan nu deze zich hebben verenigd in een anti-Koerdisch pact. De Iraakse Koerden ontkennen dat een federaal Noord-Irak een eerste stap is naar een onafhankelijk Koerdistan. Een federaal Irak zou juist een manier zijn om de verdeelde etnische, religieuze en nationale groeperingen in Irak bijeen te houden.

Ankara heeft de kwestie van het Turks-Koerdische separatisme zaterdag ook aan de orde gesteld. Syrië en Iran hebben Turkije opnieuw verzekerd geen medewerking te zullen geven aan de PKK, die in het verleden ook vanuit deze landen aanvallen uitvoerde op Turks grondgebied. De relaties tussen de buurlanden zijn pas kort geleden enigszins verbeterd, wat heeft geleid tot een betere controle van de grenzen.

    • Froukje Santing