Links waarschuwt de SPD Demonstranten oneens met partij over asielrecht

BONN, 16 NOV. Ruim 100.000 merendeels jonge Duitsers hebben zaterdag in Bonn betoogd tegen vreemdelingenhaat en rechtsradicaal geweld tegen buitenlanders. Met hun volgens de politie “uitzonderlijke vreedzame” demonstratie volgden zij een oproep van de Groene partij en linkse maatschappelijke organisaties, die ook een signaal tegen wijziging van het geldende Duitse asielrecht wilden geven. Die waarschuwing gold in het bijzonder de SPD, wier speciaal tweedaags partijcongres vandaag en morgen onder meer een wijziging van het asielrecht bespreekt.

De gebeurtenis van zaterdag, waaraan volgens de organisatoren zelfs bijna 200.000 mensen deelnamen, hield mede door optredens van populaire artiesten het midden tussen een volksfeest en een politieke manifestatie. Anders dan een week geleden bij de antiracistische demonstratie in Berlijn waren er geen vertegenwoordigers van de grote politieke partijen aanwezig. Nog een verschil met vorige week in Berlijn: de politie hield zich steeds op de achtergrond maar wist wel te voorkomen dat een kleine tegenbetoging van extreem-linkse Autonomen gewelddadig kon worden.

Al had de betoging dan geen uitdrukkelijk politiek karakter, zij functioneerde niettemin als waarschuwing aan het speciale tweedaagse SPD-congres in Bonn, dat vandaag en morgen beslist over een voorstel van de partijtop om mee te werken aan een verscherping van het asielbeleid en een bijbehorende aanvulling op artikel 16 van de Duitse grondwet. Voorwaarde voor de SPD is dan wel dat er in Duitsland een immigratiewet met een quotaregeling komt waarin ook het nu bestaande wettelijk recht van volksduitsers uit Oost-Europa (Aussiedler) op automatische toelating in de Bondsrepubliek moet opgaan.

Voor zulke voorstellen, waarin het grondrecht op asiel, volgens de Geneefse vluchtelingenconventie voor politiek vervolgden, en de garantie op individuele toetsing daarvan in Duitsland zelf gehandhaafd blijven (dat laatste wijzen CDU en CSU af), hebben partijvoorzitter Björn Engholm en zijn medestanders dit weekeinde alvast steun van grote meerderheden van hun bestuur en de partijraad gekregen. De verwachting was dat zij vandaag en morgen ook een meerderheid van het 438-koppige congres achter zich krijgen. Dat geldt ook voor twee gisteren door het SPD-bestuur opgestelde resoluties waarin rechtsextremisme, geweld en vreemdelingenhaat wordt afgewezen en waarin een alternatief wordt aangeprezen voor de “mislukte conservatieve economische en financiële politiek van de afgelopen tien jaar in de VS en enige Europese landen”. Na de bijeenkomst met zijn partijbestuur zei Engholm gisteren dat het congres na het maandenlange interne partijdebat nu “de boodschap moet geven dat de SPD bereid en in staat is om te gaan regeren”.

De belangrijkste vraag die inzake het asielstandpunt van de SPD gisteren restte was of het congres van zijn kant nu het mandaat van de Bondsdagfractie voor onderhandelingen gedetailleerd en ook limitatief zal vastleggen, al dan niet met een hernieuwde eindcontrole door het congres.

Engholm c.s. maakten zich daarover afgelopen weekeinde zorgen. Vooruitlopend op de onderhandelingen met de regeringsfracties van CDU/CSU en FDP, die donderdag beginnen, zei Engholm zaterdag in een interview met het dagblad Die Welt: “Als dat gebeurt verkiest de fractie haar vrijheid van handelen. Dat zou in de buurt komen van een "imperatief mandaat', waar ik tegen ben. Afgevaardigden moeten op basis van een congresbesluit vrijheid van handelen behouden.”

Dat het bij deze in sociaal-democratische partijen vertrouwde kwestie om méér gaat dan politiek-parlementaire casuïstiek bleek afgelopen weekeinde ook uit hernieuwde waarschuwingen van de CDU'ers Rudolf Seiters (minister binnenlandse zaken) en Wolfgang Schäuble (fractieleider Bondsdag). Zij menen dat de op 7 november nader geformuleerde voorstellen die de SPD-top aan haar congres heeft voorgelegd “halfhartig” zijn en niet ver genoeg gaan. De regeringspartijen benadrukken dat consensus nodig is over een wijziging van het asielrecht die voor langere tijd moet gelden en ook in een toekomstige geharmoniseerde Europese regeling moet passen.

Het zit de CDU, en nog meer de Beierse CSU, bijvoorbeeld dwars dat de nieuwe voorstellen van de SPD-top niet meer uitgaan van zogenoemde "landenlijsten' (om asielzoekers uit landen waar niet wordt vervolgd direct te kunnen terugsturen). Ook maakt de CDU/CSU er bezwaar tegen dat in de nieuwe versie van de SPD-voorstellen afgewezen asielzoekers hun recht op beroep in Duitsland zelf en niet pas in hun land van herkomst mogen uitoefenen. Volgens de CDU zou daardoor het probleem voortduren dat ondanks een uiteindelijke erkenning van maar 5 procent toch onverminderd veel asielaanvragers voor de behandeling van langdurige procedures in Duitsland zouden blijven.

De Beierse CSU acht de SPD-voorstellen zelfs niet geschikt om erover te onderhandelen, zo heeft zij vorige week al laten weten. Engholm heeft daarop gereageerd met de suggestie dat er desnoods nieuwe verkiezingen moeten worden gehouden als het de grote partijen de komende maanden niet zou lukken om overeenstemming te bereiken over verandering van het asielrecht.