Leider van sociaal-democratische splinter voorziet verschuiving in politiek landschap; "Japan is een vermomde democratie'

TOKIO, 16 NOV. De grote hal ziet zwart van de mensen, veel mannen, veel ouderen, veel sjofel geklede Japanners. Dat moeten socialisten zijn. Ze zijn op weg naar hun parlementariër uit hun eigen district om hun beklag te doen over het jongste politieke corruptieschandaal. Een voor een melden ze zich bij het loket voor een pasje. Het gaat langzaam, maar ze zien er vastberaden uit, alsof ze van plan zijn na veertig jaar LDP-bewind nog vandaag de oppositie aan de macht te brengen.

Op de zevende verdieping van het gebouw, pal achter het parlement, houdt "mijn' parlementariër kantoor: Satsuki Eda, een tengere man met een jongensachtig gezicht. Hij is de leider van de Verenigde Sociaal Democratische Partij, een wijdse naam voor een splinter van vier zetels. Maar Eda is een bekende politicus in Japan, die partijpolitieke paden durft te verlaten en geliefd wordt om zijn integriteit.

Waarom zijn er zoveel schandalen in Japan?

De reden is kortweg dat wij geen regeringswisseling kennen. De Liberaal-Democratische Partij is ononderbroken aan de macht. Dat veroorzaakt smerige connecties tussen de LDP, de bureaucratie en de zakenwereld, die telkens tot nieuwe schandalen leiden. Dat één partij de dienst uitmaakt is trouwens aan deze partij niet alleen te wijten. Ook de oppositie is er debet aan, ook mijn partij, maar het meest de grootste oppositiepartij, die van de socialisten.

Waarom is de politieke cultuur in Japan zo totaal anders dan die in het Westen?

Dat komt doordat de grote socialistische partij ideologisch niet de gelijke is van Westerse sociaal-democratische partijen. Het verandert, maar nog steeds zijn er in de Japanse partij marxistisch-leninistische invloeden.

Treft de kiezers ook blaam voor de schandalen?

In zekere zin ja. De kiezers hebben ten slotte voor deze politieke constellatie gekozen. Als de oppositiepartijen verstandig genoeg waren en de kiezers een regeringsalternatief boden, zouden de kiezers misschien hen aan de macht helpen.

Brengen de Japanse burgers bij verkiezingen hun wensen niet tot uitdrukking?

Drie jaar geleden wijzigden zij de macht bij de verkiezingen voor het Hogerhuis. De LDP verloor de meerderheid (wegens het Recruit-schandaal en vooral wegens de invoering van de BTW). Het Hogerhuis koos de leider van de socialisten, mevrouw Takako Doi, tot premier. Maar het Lagerhuis, waar de LDP nog wel de meerderheid had, stemde anders. En de grondwet zegt dat in dat geval de stem van het Lagerhuis de doorslag geeft. Natuurlijk kunnen de burgers hun wil kenbaar maken, maar de almaar ruziënde oppositiepartijen staan dat meestal in de weg. In 1989 sloten de oppositiepartijen met succes een coalitie, maar een jaar later, voor de verkiezingen voor het Lagerhuis, was de coalitie al uiteengevallen. Dus hadden de kiezers geen andere keuze dan de LDP weer aan de macht te brengen.

Waarom daagt de oppositie de LDP niet uit tot debat over concreet beleid?

Dit voorjaar was er een politiek debat over het wel of niet inzetten van Japanse strijdkrachten voor VN-vredesmissies in het buitenland. Het was een zeer intensief debat, maar alleen een debat tussen de oppositiepartijen. De LDP wist zich er heel knap buiten te houden.

Waar moeten de politieke hervormingen beginnen?

Bij het kiessysteem.

Waarom is de oppositie tegen de vervanging van het bestaande, meervoudige districtenstelsel in een enkelvoudig districtenstel, waaraan de LDP meer en meer de voorkeur geeft?

Als er per district maar één zetel zou zijn te vergeven en een kandidaat wint 51 procent van de stemmen, zou 49 procent van de stemmen verloren gaan. Dat is te extreem. Wij geven de voorkeur aan een gemengd stelsel van evenredige en districtsvertegenwoordiging als in Duitsland.

Is de heerschappij van één partij het grootste politieke probleem van Japan?

Ja.

Wat voor democratie is Japan?

Een vermomde democratie. We hebben alleen de vorm, niet de inhoud. Maar het kraakt. Het publiek is het zat. Het momentum voor de verandering groeit.

Groeit dat niet al vele jaren?

Kijk naar de huidige machtsstrijd in de LDP na de val van LDP-leider Shin Kanemaru. De groep rondom Ozawa (een van de twee strijdende groepen in de Takeshita-kliek, de grootste binnen de LDP) is uit op vernietiging van de LDP. Zij is zo gretig naar de macht, dat afsplitsing onvermijdelijk lijkt. Dat zal leiden tot het uiteenvallen van de hele LDP. En dat zal het politieke landschap compleet veranderen, zodat voor het eerst coalities mogelijk worden en daarmee wisseling van de macht. Ik hoop het. Ik zie, theoretiserend, dan twee grote politieke partijen ontstaan: een op de complete soevereiniteit van Japan gerichte stroming, die Japan tot een machtsfactor wil maken in de internationale verhoudingen en uit is op een Pax Japonica, en een daarmee concurrerende stroming, die de plaats van Japan veel bescheidener ziet en hecht aan de rol van de Verenigde Naties in zaken als vrede en veiligheid.

Moet parlementaire democratie zijn gebaseerd op het principe van de regeringswisseling?

Ja.

Is Japan geen parlementaire democratie?

Nee. Machtswisseling is in Japan hoogst noodzakelijk willen we ons politieke systeem een parlementaire democratie noemen. We kennen volkomen vrije verkiezingen, maar de politieke partijen gedragen zich zó slecht.

De Zweedse sociaal-democraten regeerden tientallen jaren onafgebroken. Was Zweden al die tijd geen parlementaire democratie?

De Europese sociaal-democratie is onlosmakelijk verbonden met het principe van de regeringswisseling. Daartoe moet dan ook ten minste de mogelijkheid bestaan. En in Zweden was die mogelijkheid altijd reëel aanwezig. Dat bewees wel het feit dat de sociaal-democratie ten slotte de macht moest afstaan. En een regeringspartij zal er niet slechter op worden als zij beseft dat zij vroeg of laat oppositiepartij kan worden.