MOORDZAKEN

Laatste rit van een taxichauffeur en andere moordzaken door J. A. Blaauw 245 blz., geïll, Fontein 1992, f 24,90 ISBN 90 261 0578 9

Soms lukt het niet - zelfs niet als de rechercheurs Godthelp en De Heer heten. Of J. A. Blaauw, de man die in 1950 als aspirant-agent zijn loopbaan begon en goed genoeg was om hoofdcommissaris van de Rotterdamse politie te worden: soms blijft een moordzaak onopgelost. In Laatste rit van een taxichauffeur en andere moordzaken behandelt de oud-commissaris tien moordzaken, waarvan er twee nimmer zijn opgelost. En voor de overige geldt de stelling die Blaauw gedurende zijn veertigjarige loopbaan heeft geformuleerd: ""Niets is eenvoudiger dan het opstellen van een theorie, nadat een moord is opgelost.''

""Over het onderwerp "moord' is het Nederlandse publiek slecht gedocumenteerd'', schreef mr Hans van Straten in 1964 in het vooraf bij zijn Moordenaarswerk. De twee literatuurverwijzingen achterin het boek lijken zijn woorden te bevestigen. Het geringe aantal boeken over dit onderwerp nadien eveneens. Ex-rechercheur Appie Baantjer berichtte uit het leven van een diender en schreef onder naam van Telegraaf-journalist Bram Brakel de bundel Doden spreken niet (over veertig onopgeloste moordzaken). De laatste jaren verschenen verder alleen een (matig) boek over de Zaanse "paskamermoord' en een (geslaagd) boek van Kees van Beijnum over de brievenbusmoord in Amsterdam-Noord. Het boek van Blaauw is alleen daarom al een welkome aanvulling.

Maar ook anderszins is de bundel van Blaauw welkom. De auteur beperkt zich niet tot het succesvolle deel van het onderzoek, maar belicht uitgebreid de valse sporen. Bovendien is de selectie van de zaken uitgebalanceerd: moorden waarbij er wel en geen sprake is van een relatie tussen dader en slachtoffer; lustmoorden en moorden gepleegd met het oog op financieel gewin; kindermoorden en moorden op volwassenen; moorden waarbij de dader een keur aan technische sporen heeft achtergelaten dan wel slechts weinig sporen; en moorden waarbij ""de wandelaar met hond'' wel of niet aanwezig was.

Met de laatste bedoelt Blaauw de toevallige getuige die op het juiste moment passeerde en belangrijke informatie kan verschaffen. Die ontbrak bij de moord op Gijsbertus Boel (waarmee de categorie Moorden op homoseksuelen ook gedekt is). Weinig aanknopingspunten derhalve. Na de moord op de 15-jarige Wil Vervat meldden zich daarentegen twee wandelaars met hond. Alle twee hadden ze de recherche getipt dat in de buurt ""een vreemde figuur met een hond'' hadden zien lopen.

Consequent zet Blaauw de feiten die het eerste onderzoek heeft opgeleverd keurig op een rijtje alvorens de vervolgonderzoeken te behandelen: terreinonderzoek, buurtonderzoek, etcetera. Soms levert een buurtonderzoek veel eensluidende tips op. In de zaak waaraan het boek zijn titel ontleent, hadden getuigen vlak bij de plaats van het delict een witte Volkswagen gezien. In de buurt waren inderdaad glasscherven van een autoruit gevonden. Blaauw en zijn mannen speurden stad en land af naar een witte Volkswagen waarvan een ruit kapot was of onlangs vervangen. Ze vonden vele witte Volkswagens, zelfs witte Volkswagens waarvan de Rijksdienst van het Wegverkeer het bestaan niet wist, maar de bewuste Volkswagen bleef spoorloos. Achteraf bleek dat geen der getuigen had opgemerkt dat de gezochte Volkswagen een Duits kenteken had. De telefoniste van het taxibedrijf - die zich door haar werk buitengewoon competent achtte - had overigens beweerd dat de daders accentloos Nederlands spraken, terwijl ze slechts Duits bleken te spreken.

Het aardige van Laatste rit van een taxichauffeur is dat Blaauw de vele aspecten van een moordonderzoek de revue laat passeren: van slim speurwerk, via hard werken (het napluizen van twee miljoen taxiritten en het achterhalen van 4498 meter van een antennekabel - de overige twee meter zat om de nek van het slachtoffer) tot en met ""Commissaris Toeval'' (de moordenaar die zich na veertien jaar alsnog meldt). Geruststellend is dat de meeste moordenaars domkoppen zijn. Wie steelt nu duizend gulden en zet die nog diezelfde middag op zijn girorekening?