Lijst met bedreigde wijnen was al lang bekend bij boeren; Sancerre laconiek onder dreigende sancties

SANCERRE, 14 NOV. “Amerika voert een economische oorlog. En het speelt het spel goed. De Franse wijnbouwers worden gestraft wegens een probleem over oliehoudende zaden waar ze niets mee te maken hebben. Het is het oude spel van verdeel en heers. Daarom moeten we absoluut solidair zijn met de boeren.” Na de eerste boosheid toont Gerard Cherrier, president van de Union Viticole Sancerroise, de belangenvereniging van de wijnbouwers in Sancerre, een klein (2.000 hectare) wijngebied aan de Loire, 200 kilometer ten zuiden van Parijs, zich tamelijk laconiek over de door de Amerikanen aangekondigde handelssancties tegen vooral Franse witte wijn.

De witte wijnen die hier van Sauvignon-druiven worden gemaakt, Sancerre en Pouilly, ontbreken maar zelden op de wijnkaart van de betere visrestaurants - niet alleen in Frankrijk, maar ook in Groot-Brittannië (de grootste buitenlandse afnemer van Sancerre), België, Nederland, Duitsland en uiteraard de Verenigde Staten. Sancerre en Pouilly staan op de lijst van Franse witte wijnen die op 5 december in de Verenigde Staten met een strafheffing van 200 procent zullen worden belast als de onderhandelingen over de landbouw tussen Amerika en de Europese Gemeenschap geen compromis hebben opgeleverd.

“Een fles Sancerre die nu in de Verenigde Staten 15 à 18 dollar kost, zou dan drie keer zo duur worden, terwijl een Amerikaanse sauvignon voor 10 dollar de winkel uitgaat. Dat zou zelfs onze trouwste klanten ontmoedigen”, zegt Jean-Marie Bourgeois, leider van een gereputeerd familiebedrijf in Chavignol, een dorpje op twee kilometer van het op een heuvel gebouwde stadje Sancerre. De familie Bourgeois, al tien generaties werkzaam in de wijnbouw, exporteert zestien procent van haar jaarlijkse produktie (op 50 hectare) van 600.000 tot 700.000 flessen naar Amerika, waar de naam Sancerre echter nog geen begrip is voor de betere kwaliteitswijn zoals in Europa.

In zijn fabriekshal van dertig bij dertig meter, die even schoon is als een operatiekamer van een ziekenhuis, schat Jean-Marie Bourgeois de potentiële schade voor alle Sancerre-exporteurs op “om en nabij 40 miljoen franc” (13 miljoen gulden) als Washington zijn dreigement waarmaakt. De goedlachse Fransman, die voorzitter is van het syndicaat van wijnhandelaren in centraal-Frankrijk, acht de kans groot ("60 à 70 procent') dat het niet zover komt. “Het is veel meer een politieke dan een economische maatregel”, aldus Bourgeois, die evenals zijn collega Cherrier van Chateau de Sancerre “absoluut solidair” is met de Franse boeren die graan en oliehoudende zaden (koolzaad en zonnebloemen) verbouwen.

Bourgeois keerde afgelopen zondag “met een bittere smaak in de mond” terug van een zakenreis naar de Verenigde Staten, maar ook overtuigd dat het Gatt-geschil over de oliehoudende zaden snel moet worden opgelost. “Met president Clinton krijgen we meer protectionisme”, is zijn overtuiging. En hij voorziet negatieve effecten op de Canadese markt als de Verenigde Staten Franse witte wijn gaan weren. De Canadese regering die het monopolie heeft bij de import van wijn, zou wel eens kunnen besluiten, volgens Bourgeois, de voorraden Franse wijn te beperken om zich solidair te tonen met de VS en de helpende hand te bieden aan de in problemen verkerende wijnproducenten in Californië: de produktie stagneert wegens een ziekte (phyloxera) die hun wijnstokken al sinds 1985 treft en een afnemende verkoop in Amerika zelf. Bijna de helft van de wijn die Canada importeert, komt uit Amerika.

De Franse wijnexporteurs waren minder verrast dan ze voorgaven over de lijst met witte wijnen die mogelijk begin december door de 200 procentsheffing zullen worden getroffen. De lijst was in juli al bij ingewijden bekend, erkent Philippe Brisefard, voorzitter van de bond van wijnbouwers in Vouvray, een ander door de Amerikaanse boycot bedreigd witte wijn-gebied aan de Loire, niet ver van de havenstad Nantes. Veel Amerikaanse importeurs - die zoals elke economische belangengroep hun lobby in Washington hebben - bestelden extra hoeveelheden Franse wijn, genoeg om het drie maanden uit te kunnen zingen, schat wijnboer Cherrier. “Maar dat is niet ideaal, het geeft iedereen extra kosten en op de lange duur verkoop je niet meer”.

De Franse en andere Europese wijnexporteurs zijn overigens gewend aan problemen met de Verenigde Staten. Twee jaar geleden dreigde een Amerikaans importverbod voor wijnen die behandeld zijn met proxymidone, een middel tegen een planteziekte dat in de Europese wijnbouw algemeen wordt gebruikt maar in de Verenigde Staten verboden is. “Toen we meededen met de Golfoorlog tegen Irak werd de aangekondigde maatregel ingetrokken”, stelt Cherrier met een ondertoon van spot vast. In 1987 dreigde president Reagan met een heffing van 200 procent op Europese wijn in verband met de toetreding van Spanje tot de Europese Gemeenschap. Ook dit besluit werd uiteindelijk niet uitgevoerd. Cherrier: “Nu hebben ze dezelfde joker weer tevoorschijn gehaald”.

De firma Bourgeois is maar klein vergeleken met bijvoorbeeld grote wijnhuizen als J. Moreau et Fils in Chablis, een ander beroemd gebied dat circa een kwart van alle witte wijn in Bourgondië produceert. De export van Chablis naar de Verenigde Staten omvat ongeveer twee miljoen flessen per jaar. “Wij kunnen onze export beter spreiden en dat doen we ook”, zegt Jean-Marie Bourgeois. Op een gegeven moment waren we voor dertig procent van onze verkoop afhankelijk van Groot-Brittannië, maar dat is nu verminderd. Voor een deel als gevolg van de recessie daar, maar voor een deel ook omdat we andere markten hebben gevonden.”

De Amerikaanse markt heeft, afgezien van alle handelspolitieke dreigingen, nog meer eigenaardigheden. Eerder dit jaar zond de Amerikaanse tv-zender CBS een programma uit over "De Franse paradox' waarin werd vastgesteld dat het drinken van een glas rode wijn per dag het risico van een hartaanval doet verminderen. Prompt steeg de verkoop van rode wijn in enkele dagen met 50 procent. Dat was een mooie meevaller voor de Amerikaanse wijnverkopers (en wijnbouwers in Californië) omdat de wijnconsumptie in de Verenigde Staten geleidelijk daalt (van 10 liter per inwoner in 1986 tot 7 liter in 1992, tegenover 80 liter per inwoner in Frankrijk). Maar de vreugde duurde niet lang: de autoriteiten verboden snel elke reclame over de medicinale deugden van wijn.

Witte wijn is een populaire luxe in Amerika - 70 procent van de nationale wijnconsumptie. “Het aanbod is echter groot: 150 soorten in een kleine "cave' en tot 320 in de gespecialiseerde winkels”, zegt Bourgeois. En als onze witte wijn onbetaalbaar duur wordt, zullen onze importeurs overschakelen op Australische, Zuid-Afrikaanse en Chileense wijnen.” Zijn collega Cherrier vreest ook dat de "economische oorlog' die Washington voert, de strijd om het Amerikaanse marktaandeel, “toch al een kwestie van zeer lange adem”, nog moeilijker zal maken.

Sancerre had, net als heel Frankrijk, even last van een "slecht humeur' , aldus Cherrier, toen Washington zijn boycot aankondigde. “Dan eten wij geen Hamburgers meer, zeiden sommigen. Maar ze begrepen al spoedig dat je dan Franse boeren benadeelt. Nu zijn de rijen gesloten”, volgens Bourgeois.

In de grote "caves' die de bebouwing van Chavignol en Sancerre bepalen, gaat het leven zijn gewone gang. In de winkel van de familie Bourgois komen nog dagelijks toeristen uit allerlei landen om een in eiken vaten gerijpte Etienne Henri (vernoemd naar Jean-Marie's vader) of een delicieuze Monts Damnés te proeven. Op een donkere parkeerplaats langs de voormalige vestingswal van Sancerre van waaruit men prachtig uitziet over het glooiende landschap van de Loire-vallei, staat 's avonds een eenzame auto, een lange vrachtwagen uit Engeland.