Kohl gaat ervan uit dat Parijs in GATT-ruzie eieren voor geld kiest

BRUSSEL, 14 NOV. Waar bleef deze week toch Helmut Kohl? Wekenlang kon de Franse regering, met Commissievoorzitter Jacques Delors als stille bondgenoot, het oliezaden-conflict met de VS op de spits drijven. Ongehinderd kon de Britse regering het Verdrag van Maastricht in levensgevaar brengen, door ratificatie met zeker een jaar uit te stellen. In de Week van de Voldongen Feiten verscheen de belangrijkste voortrekker van de Europese integratie pas woensdag op het toneel.

Kohl heeft afgewacht, er op rekenend dat de tijd in zijn voordeel zou spelen, zo wordt in Brussel wel aangenomen. Wat zou straks voor Parijs het zwaarste wegen, zou hij zich hebben afgevraagd. De Europese monetaire en politieke unie of het GATT-akkoord? Of, na deze twee uitzonderlijk chaotische EG-weken: Wat zou straks het eerst in duizend stukken uit elkaar vallen en wat zou Mitterrand dan als eerste willen redden?

“Het blijft een probleem, die eeuwige Duitse spagaat”, zegt een ongeduldige staffunctionaris bij de Commissie, die vindt dat Bonn z'n historische en psychologische reserves tegen buitenlandse machtspolitiek had moet laten varen en had moeten ingrijpen. Toegegeven, Kohl is gehandicapt door de geschiedenis en zit politiek klem tussen zijn bondgenootschap met de Fransen en zijn verplichtingen aan de Angelsaksen. Begint Kohl een legerkorps met de Fransen, dan steigeren de Britten en de Amerikanen. Onderstreept Kohl het Duitse NAVO-lidmaatschap of schaart hij zich in Brussel aan de zijde van de Britse vrijhandelsgedachte, dan gaan in Parijs de haren overeind.

Bonn moet altijd balanceren; de bondskanselier kan evenmin luidop zeggen wat hij van z'n partners denkt. Had Kohl in plaats van Mitterrand deze week in een televisie-interview gezegd dat het Britse uitstel "niet aanvaardbaar' was, dan was de recente rel in Groot-Brittannië om de Duitse rol bij de val het pond sterling acuut overschaduwd. Nu kon Kohl de rol van verzoener en bondgenoot spelen en stilletjes de druk op Mitterrand verhogen.

De kanselier verscheen woensdag bij “mijn vriend John” in Londen die zojuist de vooruitzichten op de door Duitsland zo gewenste Europese Unie in het Lagerhuis bijna de nek had omgedraaid. Maar Kohl liet niets merken. Hij had “alle vertrouwen” in Majors inzet om Maastricht toch geratificeerd te krijgen en had “alle begrip” voor de Britse complicaties. Dat zal in Parijs zeker begrepen zijn als een poging om Frankrijk verder te isoleren.

Ook in het oliezadenconflict met de VS liet Bonn een ander de kastanjes uit het vuur halen. Landbouwcommissaris Ray MacSharry nagelde Delors aan de schandpaal door af te treden als onderhandelaar. De Ier was hoogst ontevreden over de geringe ruimte die Delors (volgens hem namens Parijs) bood om compromissen te sluiten. Woensdag trad MacSharry, na een gesprek met Delors, opgeruimd en optimistisch weer aan. De voorzitter was als een blad aan de boom omgedraaid. Tijdens een spreekbeurt in Den Haag vond nu ook Delors dat een akkoord in het oliezadenconflict tot de mogelijkheden behoorde. Op maandag toonden de Fransen zich in Brussel inderdaad opvallend gematigd, zo viel andere delegaties op. Voor het eerst was er geen sprake meer van dreigen met een veto, maar werd er gesproken over de voorwaarden voor een akkoord. Zo gebeurde afgelopen week waarop in Bonn al maanden wordt gewacht - de Franse positie begon te schuiven en de Commissievoorzitter schoof soepel mee. Maar waarom gaven de Fransen zachtjes aan toe?

Volgens sommigen in Brussel kiest Parijs eieren voor z'n geld om straks de steun van Bonn niet te verliezen als het er echt om spant. Mitterrands verontwaardiging over het Britse uitstel van "Maastricht' kwam recht uit het hart. De zieke Franse president vreest dat zijn politieke leven straks ten einde komt zonder dat hij het belangrijkste monument voor Frankrijk en zichzelf heeft kunnen onthullen. De Europese Unie, de historische bezegeling van de Frans-Duitse associatie - de definitieve Pax Europeana, na een eeuw van onderlinge oorlogen. Maar nu "Maastricht' zonder een snelle Britse ratificatie dubbel afhankelijk is gemaakt van een Deens referendum, zijn de kansen op invoering sterk afgenomen, zo taxeert Parijs. Dat betekent dat het noodplan in uitvoering moet worden genomen: een mini-Europa, een kleinere Unie rond Frankrijk, Duitsland, de Benelux en wie er verder maar slaagt voor het toelatingsexamen. Met een eigen munt, centrale bank, veiligheidsbeleid, kortom met alles wat "Maastricht' in petto heeft, maar dan in het klein.

En wat gaat er vóór om dat te realiseren: een korte termijn-conflict met de VS of de historische kans op een Europese Unie, al was het maar in de mini-variant? Het antwoord ligt voor de hand. De kans op een plaats in de geschiedenisboekjes als Urheber van de Unie is groter dan als Ridder in de Slag om de Oliezaden.

Mitterrand heeft straks Kohl nodig om uit de ruïnes van het Verdrag die nieuwe kleinere Unie snel te laten verrijzen. Ook de andere lidstaten voelen dat al aankomen. De prijs die Bonn vraagt voor wat al eens een "Europa van concentrische cirkels' is genoemd, is eveneens bekend: Franse medewerking aan een GATT-akkoord. Daarop zit de Bondsrepubliek al heel lang te wachten. Al tijdens de G-7 top van rijke Westerse landen in München in juni wilde Kohl dat de Fransen hun verzet opgaven. Toen nam hij nog genoegen met een communiqué waarin een termijn voor eind 1992 werd afgesproken. Mitterrand kon hem er van overtuigen dat het Maastricht-referendum zou mislukken, als de Franse boeren tegelijkertijd door de GATT hun produktie zouden moeten beperken.

Maar die druk is nu weg - het Franse referendum is achter de rug. Nu moet Mitterrand kiezen, en zo sluiten dan de incidenten van de voorbije weken op elkaar aan. Parijs geeft langzamerhand toe in het oliezadenconflict en behoudt zo uitzicht op een Europese Unie waarin Frankrijk politiek de toon kan zetten en zijn Grande Nation-aspiraties kan handhaven. En Bonn krijgt een GATT-akkoord waardoor het in het nieuwe Europa als economische motor het beleid kan blijven bepalen.