KANKER

Levenswerk door Steven A. Rosenberg 328 blz., Bruna 1992, vert. Ankie Klootwijk (The Transformed Cell 1992), f 32,50 ISBN 90 229 8066 9

Steven Rosenberg sprak op 15 juli 1985 verlossende woorden tot de Amerikaanse natie: ""De president heeft kanker.' Twee dagen eerder had hij als toezichthoudend kankerchirurg bekeken kapitein ter zee arts Dale Oller in het marinehospitaal in Bethesda 60 centimeter aangetaste darm uit de buik van Ronald Reagan verwijderde. Het was Rosenberg die vervolgens het rapport van de patholoog voor de massamedia verklaarde.

Een paar maanden later werd Rosenberg voorgoed een bekende Amerikaan. De opzienbare resultaten van zijn nieuwe immuuntherapie tegen kanker stonden toen in Fortune, nog voor ze in 's werelds belangrijkste medisch-wetenschappelijke tijdschrift The New England Journal of Medicine waren verschenen.

Bijna 20 jaar eerder, in 1968, was Rosenberg zijn onderzoek naar de immuuntherapie van kanker begonnen. Zijn idee was om het eigen afweersysteem van de kankerpatiënt de kankercellen te laten vernietigen. Op dezelfde manier als het afweersysteem binnengedrongen virussen en bacteriën uitschakelt.

Rosenberg onderzocht de stof interleukine-2, een groeihormoon voor een bepaald type witte bloedcellen. Dat zijn cellen die allemaal een rol spelen in het afweersysteem. Rosenberg had 25 terminale kankerpatiënten een combinatie van IL-2 en Lymphokine Activated Killer Cells (LAK-cellen) toegediend. Bij 11 van de 25 patiënten werden de gezwellen tijdelijk kleiner. Linda Granger is de enige van de 25 die na 7 jaar nog vrij van kanker en in leven is. Ze leidt nu een grote marinebasis.

Rosenberg schreef onlangs Levenswerk, een afstandelijke en ijdele autobiografie. Tekenend voor die ijdelheid is Rosenbergs beschrijving van een crisis die zijn patiënte Linda Granger doormaakte. Zij kreeg tijdens een van haar behandelingen zulke hoge concentraties IL-2 en LAK-cellen toegediend dat ze bewusteloos raakte en gereanimeerd moest worden. Ze haalde het maar net. Hoewel Rosenberg nauwelijks aanwezig was bij een en ander verzucht hij: ""Zowel voor mij als Linda was dit een zeer angstige ervaring.'

Veel genezing heeft Rosenberg zijn patiënten overigens nog niet gebracht. Hij schrijft dat zelf ook. Ongeveer 20% van de patiënten die hij met immuuntherapie behandelt, verbetert tijdelijk. Een klein deel daarvan geneest. En dat na zeer agressieve kuren, waar de patiënten doodziek van worden. Veel oncologen vinden het werk van Rosenberg nog ongeschikt voor de praktijk.

De schreeuwende ondertitel ""Een medisch specialist beschrijft zijn wetenschappelijke speurtocht naar de ontrafeling van de mysteries van kanker' appeleert aan een lezerspubliek dat denkt dat het eigen lichaam en het eigen afweersysteem kanker kunnen genezen. In werkelijkheid beperkt Rosenberg zich strikt tot een zeer klein gebied van kanker en probeert zo snel mogelijk een idee op patiënten uit. Soms moet hij na enkele jaren toegeven dat het idee wel erg naëf was.

Het boek van Rosenberg is - voor wie de eerste 75 bladzijden wartaal overleeft - een spannende beschrijving van ruim twintig jaar onderzoek dat evolueert van immuuntherapie tot gentherapie, waarbij mensencellen in het laboratorium van nieuwe genen worden voorzien. Zodra het vaktaal wordt, wemelt de Nederlandse vertaling overigens van de fouten. Als Rosenberg het bijvoorbeeld heeft over gascylinders of thermosflessen met stikstof, vindt de vertaler dit "torpedovormige bakken'.