Digitaal toekomstbeeld ramp voor auteursrecht

De snelle verspreiding van nieuwe, veelal digitale, techniek in de consumentenelektronica brengt het complexe internationale stelsel van auteursrechtenbescherming in gevaar. “Een nachtmerrie is het nog niet, maar halleluja voor de vooruitgang evenmin”. Directeur G. Willemsen van Buma/Stemra over de nieuwe uitdagingen voor het auteursrecht.

AMSTELVEEN, 13 NOV. Het internationale stelsel van afspraken dat het werk van tekstschrijvers, componisten, filmmakers en muzikanten beschermt tegen illegaal (lees: onbetaald) gebruik staat aan de vooravond van een nieuwe bedreiging: de komst van nieuwe technieken.

“Ik heb er nog geen nachtmerries van”, zegt directeur G. Willemsen van de Nederlandse organisatie voor auteursrecht Buma/Stemra over de nieuwe technische mogelijkheden van de amusementsindustrie, “maar het is niet alleen halleluja voor de vooruitgang.”

De consument kan de komende jaren rekenen op een vloedgolf van nieuwe - veelal digitale - produkten. De digitale compact cassette en interactieve compact disc van Philips en de minidisc van Sony voeren de invasie aan. Digitale radio-uitzendingen, digitale televisie met bijbehorende videorecorders en interactieve kabelprogramma's zullen in het komende decennium volgen. Eveneens op het programma staan de "Personal Organisors', een draagbare kruising tussen fax, telefoon en personal computer waarbij het toetsenbord is vervangen door een pen.

Het digitale toekomstbeeld is Willemsen en de zijnen een gruwel. Met digitale technologie wordt het kopiëren, verminken, verknippen en doorsluizen van beeld en geluid steeds eenvoudiger. De kunstenaars en hun belangenbehartigers dreigen in toenemende mate de greep op het originele produkt te verliezen.

Van digitale muziekstukken en films kunnen in principe ongeremd kopiën gemaakt worden. Dankzij de nieuwe technologie is iedere kopie van evenhoge kwaliteit als het orgineel. Bij de traditionele, analoge registratie treedt bij kopiëren automatisch slijtage op. Bovendien is digitale informatie - informatie in de vorm van lange series "eenen' en "nullen' geschikt voor computerverwerking - in een handomdraai te manipuleren. De nieuwe technologie is zo goed dat registraties ook geen "natuurlijke levensduur' meer hebben.

De auteursrechtenorganisaties moeten zich tegen al die nieuwe mogelijkheden indekken. Ieder nieuw produkt vereist daarbij nieuwe afspraken over de bescherming van de auteur. Zo is de onlangs door Philips geïntroduceerde dcc-recorder uitgerust met een anti-kopiëersysteem, dat de consument belet om meer dan één perfecte kopie te maken van een digitaal origineel.

Willemsen heeft niet veel fiducie in dat zogenoemde Serial Copying Management System. “Dat systeem is niet waterdicht. Binnen de kortste keren komt er een handige jongen die de code kan kraken en dan is "illegaal' kopiëren nog maar een fluitje van een cent”, voorspelt Willemsen.

Philips erkent desgevraagd dat het nieuwe systeem geen optimale bescherming biedt. “Het is onmogelijk een systeem te bedenken dat niet gekraakt kan worden. Een dergelijke claim zou onzinning zijn”, aldus Philipsmanager G. Wirtz, vanaf het eerste uur bij de ontwikkeling van dcc betrokken. Wirtz tekent daar wel bij aan dat het uiterst lastig is de code te kraken en dat in de Verenigde Staten de verkoop van apparaatjes waarmee de "kraker' de dcc-computer te lijf kan gaan verboden is. In de EG is het tot zijn ergernis nog niet zover.

Inmiddels buigen de auteursrechtenorganisaties zich in werkgroepen ook over technologie die nog enkele jaren van de markt is verwijderd als High Definition Television, (vanaf eind 1994) en digitale radio uitzendingen (welicht rond de eeuwwisseling). “We staan voor de vraag of we die ontwikkelingen volledig moeten ondersteunen of met reserve tegemoet moeten treden”, aldus Willemsen. Moeten HDTV-uitzendingen speciaal worden belast? Moet er auteursrecht geheven worden op digitale radio-uitzendingen? En hoe wordt de auteur beschermd tegen nieuwe vormen van betaal-televisie en betaal-radio, waarbij de consument zelf een selectie kan maken uit digitale muziek- en filmdatabanken die via het telefoonnet of de kabel thuisbezorgd worden? Tijdens hun tweejaarlijkse congres in 1994 willen de nationale auteursrechtenorganisaties een lijst nieuwe beschermende maatregelen presenteren.

De opmars van digitale produkten confronteert het auteursrecht met een fundamenteel probleem. “Digitale technologie scheidt de inhoud van het medium”, schrijft de Amerikaanse futuroloog David Baron in een recent artikel. Auteursrechten zijn vaak gebaseerd op het produkt dat het werk van de auteurs draagt, dus op de muziekcassette en niet op de muziek zelf. “In de toekomst moet we auteursrechten koppelen aan de inhoud”, schrijft Baron.

Dat klinkt eenvoudiger dan het is. Baron verwijst naar de computerindustrie, waar illegaal gekopiëerde software schering en inslag is. Gemiddeld worden per personal computer vijf verschillende programma's gebruikt, waarvan er slechts één rechtmatig is verworven.

    • Michel Kerres