Carrousel speelt voortreffelijk drama van Agota Kristof; Een sfeer van voorbije jeugd

Voorstelling: Het grijze uur van Agota Kristof door Carrousel. Lunchvoorstelling. Vertaling en regie: Matin van Veldhuizen. Spel: Trudy de Jong, Theo de Groot. Gezien: 12/11, Carrouseltheater, Amsterdam. Nog te zien: t/m 4/12, aldaar. Aanvang 12.30u. Inl. 020-6226540

De violist, terzijde opgesteld, speelt gevoelige melodische passages, maar soms klinkt er een korte ruk aan de snaren, weerbarstig en onverwacht. Op zo'n moment lijkt hij zich te mengen in het gesprek dat een man en een vrouw op enkele passen afstand van hem voeren. Hun conversatie zowel als de toon ervan is staccato. Aan plichtplegingen doen ze sinds lang niet meer, voel je, en een half woord, een onafgemaakte zin zijn voldoende. Ze praten in codes: in codes van vertrouwelijkheid. En toch is er agressie, argwaan en de spanning van gevaarlijk spel. De Hongaars-Zwitserse schrijfster Agota Kristof schrijft voortreffelijk drama.

Behalve dialoog schept ze hiaten. Het publiek krijgt halve informatie, over het verleden van de man en vrouw, hun veranderde relatie, hun teleurstellingen en conflicten. Zij is een hoer, hij haar klant. Ooit werd er een lichaam tegen geld geruild, maar het rituele treffen bestaat nu uit dromen. Die zij aan hem vertelt en hij ook, zij het bij uitzondering, aan haar. En tussendoor bedreigt hij haar met een mes, waarvoor zij niet bang is, en met zijn definitieve vertrek, dat zij wel vreest.

Het is een ongewoon spelletje op een bijna abstract niveau dat Kristof de man en de vrouw met elkaar laat spelen. Of hun ontmoetingen droom of werkelijkheid zijn, spel of ernst blijft in het midden. Zijzelf zijn de laatsten die het onderscheid nog van belang vinden tussen wat echt en onecht is, wat leugen en wat waar. Ze zijn grenzen voorbij en sturen, strikt illusieloos, willens en wetens aan op de dood. Daarmee bekoopt de vrouw het spel dan ook, met en zonder spijt, waarschijnlijk. Het grijze uur is een gecombineerde variatie op Wedekinds Lulu en Laclos' Liaisons dangereuses.

Het gevaar van Kristofs stuk schuilt in de enscenering. Juist vanwege het welbewuste "wit' in de tekst ligt verkunsteling op de loer. Regisseur Matin van Veldhuizen weet er weerstand aan te bieden, de handelingen zijn zo alledaags en concreet mogelijk. Men drinkt, leest de krant en draait lichtknopjes om. Al wel te gekunsteld vind ik de teksten op de muren en op de planken achter de gordijnen, zoals jong meisje in de stad, rode letters waar de man prompt zijn nerveuze mes tussen plant.

Trudy de Jong speelt haar rol met verve, bijna te energiek. Meer dan haar tegenspeler Theo de Groot eist zij de aandacht op voor haar vaak onnavolgbare tekst. En tegelijkertijd wekt ze de indruk dat haar woorden er nauwelijks toe doen. Ze roept zonder zweverig spel en ongetwijfeld tot Kristofs tevredenheid een sfeer op. Een sfeer van voorbije jeugd, voorbije kansen, van melancholie en van aarzelende berusting. En dat in op de kop af vijftig minuten.