Premier Suchocka ontmoet in Bonn “veel begrip”; Relatie Polen-Duitsland klaart op

PRAAG, 12 NOV. Het korte werkbezoek dat de Poolse premier, Hanna Suchocka, vorige week heeft gebracht aan haar Duitse collega Helmut Kohl heeft misschien niet erg veel concreets opgeleverd, belangrijk voor de verbetering van het klimaat tussen de twee landen was het wel. De Poolse premier heeft in ieder geval bij Kohl een, wat zij noemt, “verbazende mate van begrip” voor de Poolse problemen ontmoet. Ook de Poolse pers, die zeer veel aandacht aan het bezoek heeft gewijd, was vrijwel zonder uitzondering zeer positief gestemd.

Concreet waren alleen de twee verdragen die zijn ondertekend over het geleidelijk openstellen van dertien nieuwe grensovergangen en over vereenvoudiging van het regionale grensverkeer. Maar het belangrijkst vindt men in Warschau dat de Bondsrepubliek haar volmondige steun heeft toegezegd om Polen, samen met de andere Visehrád-landen, Hongarije en Tsjechoslowakije, zo snel mogelijk de Europese Gemeenschap binnen te loodsen. Begin volgend jaar zal de Bondsdag het associatieverdrag van Polen met de EG ratificeren.

“Voor het eerst in meer dan 200 jaar hebben we nu een goede relatie met al onze buren”, stelde Gregorz Dziemidowicz, woordvoerder van het ministerie van buitenlandse zaken in Warschau, kort geleden al met voldoening vast. Polen, ingeklemd tussen Duitsland en Rusland, is eeuwenlang heen en weer geschoven tussen de belangen van die twee Europese machten, om nog maar te zwijgen van de tijd dat ook Zweden zijn invloedssfeer nog tot dit gebied uitstrekte.

Nu, drie jaar na de ineenstorting van het communisme in Oost-Europa, probeert Polen zijn plaats op de kaart van Europa opnieuw te bepalen. De oriëntatie op het Oosten is na 1989 aanzienlijk verminderd. Polen wil graag “een volledig lid worden van de Europese familie”, vandaar dat de verhouding met Duitsland veel belangrijker is geworden. “De Duitse grens is onze grens met de Europese Gemeenschap, Duitsland is ons anker in de EG”, wordt in Warschau geredeneerd.

Toch wordt niet ontkend dat de verhouding met Polens twee machtige buren nog steeds belast wordt door het verleden en daarom vrij problematisch is. Het wantrouwen tegen Rusland, dat het land meer dan veertig jaar militair en ideologisch bezet hield, is groot wegens het feit dat de Russische troepen maar langzaam teruggetrokken worden uit het oosten van Duitsland, de Baltische landen en Kaliningrad. De terugtrekking van Russische troepen uit Polen zelf is nu wél vrijwel voltooid, op een contingent van 6.000 man na dat echter niet meer over zware wapens beschikt.

Op het ministerie van buitenlandse zaken in Warschau wordt wel enig begrip getoond voor de problemen die de Russen hebben om duizenden militairen een nieuwe woonplaats in hun vaderland te bieden. Ondersteund worden dan ook de plannen om in Kaliningrad een vrijhandelszone op te zetten met de Baltische landen, waardoor in elk geval een “veiliger klimaat” zou ontstaan.

“De grote angst van de Polen is dat de zaken in Rusland uit de hand lopen en dat er een autoritair-nationalistisch bewind zou komen”, zegt Wieslaw Ciechanowicz, onderzoeker aan de Poolse Academie van wetenschappen. Polen staat dan alleen, het is geen lid van enig bondgenootschap en het is te zwak om zich te verdedigen, laat staan tegen nucleaire wapens.

De verhouding met de Duitsers wordt nog steeds beheerst door wat “de schaduwen van het verleden” wordt genoemd. Duitsers zijn in Polen minder welkom dan in Hongarije of Tsjechoslowakije en dat is te merken aan de investeringscijfers. De Duitse bedrijven verwijten de Polen overigens dat dat niet zozeer aan hen ligt, als wel aan de administratieve belemmeringen die de Poolse autoriteiten hun in de weg leggen.

Anti-Duitse gevoelens leven nog sterk in Polen. Niet alleen onder extreem-rechtse skinheads die vorige maand in Kraków een vrachtwagenchauffeur vermoordden alleen omdat hij Duitser was, maar ook bij politieke partijen als de KPN (Confederatie voor een Onafhankelijk Polen) en de ZChN (Christelijk-Nationale Partij) die veel meer zien in een nauwe samenwerking met Wit-Rusland en de Oekraïne dan met de westerburen. Zij vrezen van integratie van Polen in de EG met de hulp van Duitsland enerzijds een ondergraving van de Poolse soevereiniteit en anderzijds een te overheersende rol van Duitsland in de Poolse economie. Geen wonder dan ook dat de Duitse minister van buitenlandse zaken, Klaus Kinkel, er tijdens Suchocka's bezoek de nadruk op legde dat het doel van Bonn “niet dominantie, maar samenwerking” is.

Op het ministerie van buitenlandse zaken in Warschau wordt de angst voor overheersing weggewuifd. “We hebben nu goede buren, maar Duitsland is daaronder onze zeer goede buurman, met wie de politieke samenwerking zeer nauw is”, zegt Dziemidowicz. “Het mag zijn dat sommige coalitiepartijen, zoals de ZChN, er andere ideeën op nahouden, de regering spreekt met één stem.” Afgezien van het bilaterale overleg met Duitsland is er ook nog een tripartite-overleg op poten gezet, samen met Frankrijk, waarbij vooral veiligheidsvraagstukken aan de orde komen.

Een man als Hans-Dietrich Genscher, de vroegere minister van buitenlandse zaken van de Bondsrepubliek, is doctor honoris causa geworden van de universiteit van Katowice en dat is, zo wordt gezegd, “een teken van het nieuwe denken van de Polen over Duitsland”. De investeringen van Duitsland liggen weliswaar nog beneden de verwachtingen, maar het bezoek van mevrouw Suchocka zal daarin zeker verandering brengen. Daarvan zijn de Polen na vorige week heilig overtuigd.

    • Frits Schaling