Kamer positief over loonmatiging; Centraal akkoord over loonpauze

DEN HAAG, 12 NOV. Werkgevers en werknemers zijn het even na middernacht eens geworden over loonmatiging in 1993. Het kabinet onderschrijft het akkoord. PvdA en CDA reageerden vanmorgen in de Tweede Kamer positief.

Kritiek is er daarentegen binnen de vakbeweging, met name van de Industriebond FNV.

De economische analyse waarover de sociale partners het eens werden is van de hand van premier Lubbers. Lubbers formuleerde een “drietrapsraket”: de prijzen stijgen volgend jaar met 1,25 procent minder dan verwacht, het kabinet zorgt in 1993 voor een verlichting van premies en belastingen gelijk aan een netto-inkomensverbetering gelijk aan 1,25 procent bruto-loonstijging, en tenslotte valt de economische groei 1,25 procent tegen.

Het kabinet trok hieruit de conclusie dat de nullijn voor de lonen volgend jaar het beste is. In het vannacht gesloten akkoord wordt echter geen cijfer voor de gewenste loonstijging genoemd. Dat is de verantwoordelijkheid voor de CAO-onderhandelaars per bedrijfstak of bedrijf.

Wel wordt “een klemmend beroep” gedaan op CAO-partijen om CAO's die aflopen vóór 1 maart 1993 tot die datum te verlengen. De onderhandelingen voor de nieuwe cao's mogen bovendien niet vóór 1 februari beginnen. Op die manier wordt een pauze verkregen waarin de ernst van de economische situatie tot iedereen kan doordringen. Hierop hadden de werkgevers aangedrongen.

Werknemers verplichten zich volgens het akkoord tot een “beperking” van hun looneisen. Werkgevers zullen in ruil daarvoor hun best doen - hoe precies wordt niet duidelijk - om de arbeidsparticipatie van met name langdurig werklozen, gedeeltelijk arbeidsongeschikten, vrouwen, ouderen en minderheden te stimuleren.

FNV-voorzitter Stekelenburg legde vannacht grote nadruk op het feit dat in het akkoord staat dat ondanks deze oproep in de nieuwe CAO's afspraken kunnen worden gemaakt met terugwerkende kracht tot de oorspronkelijke afloopdatum. Inhaalmanvoevres zijn dus zeker niet uitgesloten. Wat een en ander betekent voor reeds afgesloten CAO's moeten CAO-partijen volgens het akkoord zelf beslissen, “in gezamenlijk overleg”.

Pag.23: Zorg-Cao niet openbreken

Werkgevers en werknemers gaan er vanuit dat de overheid als werkgever, “evenals in het verleden het geval was”, langs bovengenoemde lijnen zal handelen. Het kabinet onderschrijft het akkoord en dus ook deze paragraaf. Dit zou betekenen dat de reeds afgesloten zorg-cao niet kan eenzijdig kan worden opengebroken. Dat het kabinet het akkoord onderschrijft betekent tevens dat het vindt dat “in de huidige situatie” een looningreep “niet aan de orde” is.

In de bondsraad van de Industriebond FNV leidde het centraal akkoord vanochtend tot felle discussies. Een woordvoerder van de FNV-bond noemde de overeenkomst vanmiddag “een zinloos akkoord”, omdat de cao-partijen de vrijheid hebben om met terugwerkende kracht afspraken te maken over de lonen.

In de sectoren die de Industriebond FNV vertegenwoordigt, worden 25 CAO's getroffen door de loonpauze. De grootste CAO in de marktsector is die van de metaal (197.000 werknemers) die op 31 december afloopt. De drang binnen de Industriebond FNV om loonafspraken per 1 maart alsnog per 1 januari 1993 in te laten gaan is naar verluid groot.

CDA-fractieleider Brinkman noemde het akkoord vanmorgen in de Tweede Kamer “een goede zaak” en “een feliciatie waard voor het kabinet.” Dit omdat het de sociale partners een zekere adempauze verschaft. PvdA-fractieleider Wöltgens stelde vast dat de partijen in de Stichting van de Arbeid oproepen tot een matiging van twee keer 1,25 procent. Wöltgens: “Dat vind ik bijzonder concreet. Ik hoop dat dit succes zich zal vertalen in de daadwerkelijke loonontwikkeling.”

Ook VVD-fractieleider Bolkestein noemde de beperkte loonpauze “een goede zaak”. Volgens Beckers (Groen Links) daarentegen behelst het akkoord niet meer dan een loonstop van twee maanden. “Het is dus het woordt sociaal akkoord niet eens waard,” stelde ze vast. D66-leider Van Mierlo sprak van een “intentieverklaring van goede bedoelingen”. De houding van de onderhandelaars is volgens Van Mierlo vertrouwingwekkend, “want de echte deal moet nog worden gemaakt”. Hij noemde het “verheugend dat de onderhandelaars van werkgevers en werknemers over hun eigen schaduw zijn gesprongen.”

In het sociaal akkoord is de kwestie van de WAO, eerder ingebracht door de vakbeweging, niet opgenomen.