Belastingplannen Clinton verontrusten investeerders; Analisten achten 45 miljard dollar extra aan inkomsten "onrealistisch'

NEW YORK, 12 NOV. De nieuwe president van de Verenigde Staten, Bill Clinton, heeft tijdens zijn verkiezingscampagne aangekondigd dat hij buitenlandse bedrijven harder wil aanpakken. De Democraten beweerden dat daardoor over een periode van vier jaar 45 miljard dollar extra aan belastingen kan worden geïnd. Dat geld zou onder meer kunnen worden gebruikt om een banenplan te financieren of het begrotingstekort te verminderen.

Belastingdeskundigen in Washington menen dat dit bedrag absoluut onhaalbaar is. Een bedrag van 30 miljard dollar dat eerder dit jaar bij een hoorzitting van de Senaat werd genoemd door de Democratische senator J.J. Pickle (Texas) werd al onwaarschijnlijk geacht. Jim Mogle, woordvoerder van het ministerie van financiën, zegt dat van dat bedrag al niet duidelijk was hoe het is samengesteld.

Het fiscale tijdschrift Tax Notes peilde onlangs een aantal belastingspecialisten, economische onderzoeksinstituten en universiteiten over het belastingplan van 45 miljard. De meningen varieerden van "volkomen onrealistisch' (Stanford Ross van Arnold & Porter) en "optimistisch' (Michael McIntyre van de Wayne State University in Detroit) tot "niet helemaal uit de lucht gegrepen' (Stanley Langbein van de University of Miami School of Law). Een reëel bedrag zou volgens de belastingdienst (Internal Revenue Service) zelf 1,45 miljard dollar per jaar zijn.

Met die wetenschap in het achterhoofd maken Nederlandse bedrijven zich desondanks zorgen over Clintons voornemen om de buitenlandse investeerders aan te pakken. “Het bedrag moet ergens vandaan komen en als het niet van de buitenlandse bedrijven komt, zul je toch zien dat die straks de zwarte piet toegespeeld krijgen”, aldus een betrokkene die anoniem wenst te blijven.

Buitenlandse bedrijven in de VS hadden over 1991 inkomsten van in totaal 825 miljard dollar. Volgens een reclame-spotje dat Clinton gebruikte in zijn campagne betaalde 72 procent daarvan geen cent belasting. “En George Bush steunt het gebruik van fiscale sluipwegen door buitenlandse bedrijven”, aldus de tekst van de commercial.

Bush reageerde hierop door te zeggen dat 1991 economisch gezien een slecht jaar was, dus dat veel bedrijven geen winst maakten. De belastingvoordelen die bedrijven genieten heten bij de Republikeinen aanmoedigingspremies. Maar de Democraten houden vol dat die bedrijven zich niet in de VS zouden vestigen als ze daar geen voordeel van hadden.

De Democraten willen de 45 miljard dollar binnenhalen door verscherpte fiscale controle. Vage voorstellen om buitenlandse bedrijven zwaarder te belasten zijn wel genoemd, maar volgens Clinton is het niet nodig om extra wetten aan te nemen om die 45 miljard aan belastinggeld te innen. Hij richt zich vooral op de praktijk die "transfer pricing' heet. Het moederbedrijf levert in zo'n geval produkten aan de buitenlandse dochter tegen kunstmatig hoge prijzen. De winst, waarover in het buitenland belasting moet worden betaald, is daardoor lager. Al jaren proberen IRS-beambten bedrijven daarop te betrappen en met terugwerkende kracht geld te ontvangen. Door middel van "advance pricing agreements' worden vervolgens de marges aangegeven waarbinnen de buitenlandse bedrijven zich mogen bewegen. De IRS zegt dat op dit moment 5 "agreements' zijn gesloten en over 33 andere wordt onderhandeld.

De Nederlandse investeringen in de VS bedroegen over 1991 in totaal bijna 64 miljard dollar. Nederland is daarmee de derde investeerder in de VS na Groot-Brittannië en Japan. Ook voor de Nederlanders is het de vraag hoe president Clinton denkt die 45 miljard binnen te halen. “Het is heel onduidelijk hoe hij denkt dat te gaan doen”, aldus Irwin de Jong, oud-directeur van het Netherlands Foreign Investment Agency. “Ik sta zeer sceptisch tegenover de plannen. Qua haalbaarheid zijn ze te vergelijken met wat in Nederland om de paar jaar aan plannen wordt aangekondigd om het zwart geld aan te pakken.”

De Jong heeft wel de indruk dat de Amerikanen de laatste jaren scherper letten op buitenlandse bedrijven. Onderhandelingen over belastingverdragen tussen de VS en zijn handelspartners duren tegenwoordig langer dan voorheen. Het enorme kapitaal dat in de VS door het buitenland wordt geïnvesteerd is echter zeer welkom. De Amerikanen zullen volgens De Jong de investeerders niet willen afschrikken.

Eerder ontwikkelde voorstellen om de belastinginkomsten te verhogen zijn ten eerste een verhoging van de belasting op winst uit geïnvesteerd kapitaal en ten tweede een belasting over een geschatte minimumwinst. Dat eerste plan is echter in strijd met het geldende belastingverdrag tussen Nederland en de Verenigde Staten. Dat verdrag zal begin volgend jaar worden getekend. Het Congres heeft de mogelijkheid om via een clausule aan te geven dat de wet het verdrag op dat punt amendeert. Maar het is niet waarschijnlijk dat dat gebeurt. Frans Versluis van de Nederlandse Kamer van Koophandel in New York: “Die verdragen zijn grondige werkstukken waar veel werk in is gaan zitten. De Amerikanen houden zich daar in de regel nauwkeurig aan.” Ook Jim Mogle van Financiën, die niets mag zeggen over de inhoud van het verdrag, verwacht niet dat er nog aan getornd zal worden.

Het tweede voorstel, waarbij de belastingdienst een aanslag doet op de geschatte winst, op basis van resultaten van vergelijkbare Amerikaanse bedrijven, is ook niet reëel, aldus Alex Bosma van accountantskantoor Moret, Ernst & Young. “Buitenlandse bedrijven werken vaak onder de paraplu van het moederland. Daar zit de centrale leiding, daar komen grondstoffen of halfprodukten vandaan, etcetera. De moedermaatschappij is geneigd te centraliseren, dat zie je over de hele wereld. Het is dus nogal vreemd om opeens te doen of die buitenlandse bedrijven gelijk zijn aan de Amerikaanse en ze voor belastingen op geschatte winsten aan te slaan. Dat is zeer onrealistisch.”

Nederlandse bedrijven in de VS wachten intussen gelaten af omdat het niet duidelijk is hoe Clintons plannen zullen worden ingevuld. Bij de Dutch Institutional Holding Company (een Amerikaanse dochter van het Pensioenfonds PGGM) zegt een woordvoerder dat het van invloed kan zijn maar hoe dat uit zal pakken is onduidelijk. Machiel Visser, vice-president van Van Leeuwen Pipe & Tube in Houston, maakt zich ook weinig zorgen: “Wij zijn een Amerikaanse bedrijf dat weinig produkten uit Nederland betrekt.” Raymond Bottore, directeur van Alpha (onroerend-goedbeleggingen van het ABP in de VS) in Cambridge, laat weten nooit met de pers te spreken.

Frans Versluis van de Nederlandse Kamer van Koophandel is ondanks het prille stadium waarin Clintons plannen verkeren wel ongerust. “Hoe de plannen ook gestalte krijgen, ze zijn niet bevorderlijk voor het investeringsklimaat”, aldus Versluis. “Vooral de dreiging dat buitenlandse bedrijven belasting zouden moeten gaan betalen op geschatte winsten heeft een negatieve uitwerking. Een bedrijf dat hier start maakt de eerste paar jaar verlies. Als er dan ook nog eens een belasting op geschatte winst bovenop komt, weet je zeker dat het Nederlandse midden- en kleinbedrijf er niet meer over peinst om het op de Amerikaanse markt te proberen.” Versluis zegt dan ook dat met de EG-partners via de Europese Kamer van Koophandel door verschillende landen op dit moment al druk wordt gelobbied richting Congres om te waarschuwen dat onvriendelijke maatregelen tegenover buitenlandse bedrijven grote gevolgen kunnen hebben.

    • Lucas Ligtenberg