Antarctisch ijs smolt drie miljoen jaar geleden

Er zijn aanwijzingen dat het ijs van Antarctica in het mid-Plioceen, zo'n drie miljoen jaar geleden, op grote schaal gesmolten is.

Dat stellen dr. P.J. Barrett en collega's van de Victoria Universiteit van Wellington, Nieuw Zeeland in Nature. Tot nog toe werd algemeen verondersteld dat het Antarctische ijs sinds het ontstaan daarvan, zo'n 14 miljoen jaar geleden, steeds stabiel was gebleven. De nieuwe zienswijze impliceert dat kleine temperatuursstijgingen op aarde het ijs op Antarctica op grote schaal kunnen doen smelten.

Aanleiding tot de veranderde zienswijze was de ontdekking, in 1984, van twee fossiele zee-kiezelwieren Thalassiosira insigna en T. vulnifica in glaciale keileemafzettingen hoog in de Transantarctische Bergen in Centraal Antarctica. Beide soorten mariene kiezelwieren kwamen drie miljoen jaar geleden op aarde voor. Antarctica was toen blijkbaar niet meer dan een verzameling eilandjes waartussen de zee vrij spel had.

De kiezelwieren waren al eerder ontdekt, maar zekerheid over hun hoge ouderdom kreeg men pas na vergelijking met soortgelijke kiezelwierfossielen, afkomstig uit een boorkern uit de ondiepe wateren van de Ferrar Fjord. Deze kiezelwierafzettingen bevond zich onder een vulkanische aslaag. Aan de hand van natuurlijke isotopen van kalium en argon in deze aslaag kon de ouderdom radiometrisch worden vastgesteld op 3,1 miljoen jaar.

Blijkbaar is het Antarctisch ijs, anders dan tot nog toe gedacht, na zijn ontstaan niet 14 miljoen jaar lang stabiel gebleven. Door een kleine temperatuursstijging van enkele graden werd de ijslaag dramatisch teruggedrongen tot die nog maar een klein deel van de Zuidpool besloeg. Mogelijk was dat een onevenwichtige reactie, uitgelokt door een kleine temperatuursstijging van maar enkele graden.

De vraag of het Oost-Antarctische ijs zal smelten als de aarde door het broeikaseffect opnieuw warmer wordt heeft tot veel discussies geleid. Dit bolvormige ijsvlak is groter dan de gehele Verenigde Staten en plaatselijk meer dan vier kilometer hoog. Er ligt een watermassa in besloten die, eenmaal ontdooid, de zeespiegel wereldwijd met 60 meter zou doen stijgen. (Nature, 29 oktober)