Opschudding Z-Afrika over doodstraffen in thuisland

JOHANNESBURG, 11 NOV. Zuidafrikaanse mensenrechtenorganisaties en het Afrikaans Nationaal Congres (ANC) proberen op het laatste moment de executie te voorkomen van drie gevangenen in het thuisland Bophuthatswana. De executies zijn voor aanstaande dinsdag aangekondigd.

Stephen Mashinini (42), Samuel Mnisi (30) en Jonathan Molema (31) zijn ter dood veroordeeld voor onafhankelijke gevallen van (niet-politieke) moord en beroving. De misdaden werden gepleegd in de jaren tachtig.

De juristen-organisatie Lawyers for Human Rights zal vrijdag in een spoedprocedure bij het Hooggerechtshof van Bophuthatswana uitstel bepleiten. Volgens de advocaten zijn in het geval van Mashinini en Molema nog niet alle mogelijkheden voor gratiëring benut. Voor Mnisi hopen de advocaten op grond van psychische omstandigheden gratie te krijgen.

President De Klerk heeft de doodstraf in Zuid-Afrika in 1990 opgeschort in afwachting van de onderhandelingen over een nieuwe grondwet. Bophuthatswana is formeel onafhankelijk en heeft de doodstraf in zijn grondwet vastgelegd. Lawyers for Human Rights en het ANC, dat tegen de doodstraf is, menen dat de opschorting van de doodstraf ook voor de thuislanden moet gelden. De thuislanden hebben in beginsel met veel slagen om de arm ingestemd met de terugkeer naar de republiek Zuid-Afrika onder een nieuwe grondwet. In de Conventie voor een Democratisch Zuid-Afrika zou het thuisland hebben ingestemd met een moratorium op executies.

Andries Nel van de juristenorganisatie noemt het “politiek hoogst provocatief” dat Bophuthatswana in deze fase van de onderhandelingen de doodstraf ten uitvoer wil brengen. “Binnen een jaar kan het thuisland deel uitmaken van een verenigd Zuid-Afrika, met mogelijk een grondwet zonder doodstraf. Het zou vanuit een juridisch oogpunt uiterst onrechtvaardig zijn om nu mensen te executeren”, aldus Nel. Bophuthatswana's president Lucas Mangope is de afgelopen maanden fel aangevallen door het ANC in een anti-thuislandencampagne.

Lawyers for Human Rights heeft vorige week de hulp ingeroepen van president De Klerk om Mangope op andere gedachten te brengen, maar de organisatie heeft geen antwoord ontvangen. De zaak heeft “de dringende aandacht” van de president, verklaarde diens woordvoerder vanmorgen. Een ANC-woordvoerder zei dat de beweging “absoluut is gekant tegen de doodstraf. We hebben te veel van onze eigen mensen op deze manier verloren”.

Een woordvoerder van de regering van Bophuthatswana verklaarde vanmorgen dat de drie nog een laatste kans hebben. Een comité van ministers, onder leiding van president Mangope, moet nog de definitieve beslissing nemen over de executies. “De mogelijkheid bestaat dat de doodstraf zeker in een van de gevallen wordt omgezet in levenslang”, aldus de woorvoerder. Vorig jaar maart gebeurde dat ook bij twee gevangenen in Bophuthatswana die ter dood waren veroordeeld.