Bolkestein heeft Janmaat al rechts ingehaald; De vreemdeling kan ten minste een maand in politiecel worden vastgehouden; De vreemdeling hoort niet in een politiecel, maar eerder in een bewaakt pension

Als alle illegalen vandaag besluiten hun biezen te pakken dan is morgen de bloemenveiling failliet, de post te laat bezorgd en het Haagse Stadhuis niet geschrobd.

Een jaar of wat geleden dreigde Justitie een topambtenaar van Verkeer en Waterstaat het land uit te zetten. Inderdaad hij was illegaal, zijn vrouw en negenjarig zoontje zuchtten al in een Delftse politiecel ter fine van uitzetting, zoals dat mooi heet.

In diezelfde periode werden de asbakken tijdens de wekelijkse vergadering van de Ministerraad door een illegaal geleegd. Hij was daar op voorspraak van de minister van sociale zaken die zo tevreden was over het werk dat hij bij Sociale Zaken verrichtte.

Maar dat zelfs de afdeling vreemdelingenzaken van het ministerie van justitie niet zonder illegalen kan (tolken Zaïrees/Frans) maakt de discussie over "het illegalenprobleem' bijna lachwekkend.

Toegegeven, een heldere analyse van de vreemdelingenwet levert de gevolgtrekking op dat illegalen het land uit moeten. De politieke mededeling "alle illegalen het land uit' heeft echter een heel andere kleur. Zelfs de Centrumdemocraten beperken zich in hun partijprogramma van 1991 tot "alle criminele vreemdelingen het land uit'. Bolkestein heeft de CD van Janmaat dus al ingehaald.

De mensen uit de praktijk staan bij deze (vroeger zeiden we "onzindelijke') discussie kreunend aan de kant, of hebben een spreekverbod, zoals het Hoofd Vreemdelingendienst in Den Haag, Ed Grootaarts.

Meer kennis over de uitzettingsprocedure is gewenst. Ik beperk me tot die van de vreemdelingendienst in Den Haag, in principe hetzelfde als die in andere steden. Een groot bord in het "reisbureau' van de dienst telt een dertigtal kaartjes met namen van illegalen. Zij kwamen onder bereik van de vreemdelingendienst door toeval (aanhouding bij een verkeersongeval, ja ook als slachtoffer), danwel daadwerkelijke opsporing op last van justitie (uitgeprocedeerde vreemdelingen bijvoorbeeld). Bovendien worden regelmatig verdachte adressen, restaurants en sinds kort ook kwekerijen in het Westland op illegalen gecontroleerd, vaak samen met ambtenaren van Sociale Zaken, de DIA. De aangehouden illegalen worden op het politiebureau in de politiecel vastgezet in zogeheten "vreemdelingenbewaring'.

De illegaal wordt in bewaring gesteld met het oogmerk hem (snel) uit te zetten. Zijn rechtspositie (terwijl hij in die politiecel zit) is dramatisch slechter dan zijn buurman die als verdachte van een vreselijk misdrijf werd ingesloten. Tot voor zeer kort moesten vreemdelingen de straat op gezet worden als er voor hen binnen vier dagen geen plaats in een Huis van Bewaring gevonden was. Deze rechtsbescherming is nu voorbij. De wet is zó veranderd dat de vreemdeling ten minste een maand in een politiecel kan worden vastgehouden, terwijl dat voor (strafrechtelijke) verdachten in bijvoorbeeld Amsterdam maximaal zes dagen is.

Mr. K.E. Hendriksen, gerechtssecretaris bij de Rechtbank te Haarlem, kenner bij uitstek van het fenomeen vreemdelingenbewaring, benadrukte in 1991 in de publikatie Migrantenrecht dat de vreemdelingenbewaring een puur administratieve maatregel is, waarvan de rechtmatigheid zou moeten worden getoetst door de volgend jaar in te stellen Vreemdelingenkamer, in plaats van door de vooral op strafrecht gespitste Raadkamer. Als we logisch doordenken, past de vreemdeling dan ook niet in de politiecel maar eerder in een bewaakt pension. Dat vond staatssecretaris Scheltema ook.

Ronduit schokkend is daarom deze wetswijziging die het mogelijk maakt de vreemdeling een maand in de politiecel te houden. De landelijke werkgroep Rechtsbijstand Vreemdelingenzaken te Utrecht wijst al jaren op de roetzwarte kanten van de vreemdelingenbewaring en waarschuwt vooral tegen het insluiten van minderjarige illegalen. Desondanks werd een veertienjarig kind ruim vier maanden vast gehouden, eerst op het politieburo te Venlo, later in het Huis van Bewaring te Roermond.

De detentie duurt net zo lang als de vreemdelingendienst nodig heeft om de uitzetting te regelen. Bij het ontbreken van een paspoort moet bij het consulaat een "laisser-passer' worden geregeld.

De naamkaartjes van de illegalen in het bord bij de vreemdelingendienst Den Haag staan dan ook in de zon te verkleuren tot de reispapieren in orde zijn. Dat kan (zeker bij Marokkaantjes) weken duren, of zelfs helemaal niet lukken. De ingewijden weten dat het uitzetten vaak veel tijd kost, waarin de illegaal vastzit.

Deze omstandigheid werpt een wel heel eigenaardig licht op de uitspraken van Brinkman en Bolkestein. Vullen zij de politiecellen echt liever met illegalen dan met boeven?