Noorwegen; Aarzelend stapje richting EG

De Noorse sociaal-democraten van premier Gro Harlem Brundtland hebben gisteren aarzelend een stapje gezet in de richting van een Noors lidmaatschap van de Europese Gemeenschap. Op een congres sprak de partij zich met 182 stemmen tegen 106 uit voor het aanvragen van het lidmaatschap.

Maar terwijl de politici zich opmaken om het lidmaatschap van de EG nog voor het einde van dit jaar aan te vragen, blijft de afkeer van de bevolking van de Gemeenschap groeien. Uit opiniepeilingen blijkt dat nu 55 procent van de Noren geen heil ziet in de EG, terwijl slechts 35 procent dit zou toejuichen. Sinds de Deense afwijzing van het verdrag van Maastricht hebben de tegenstanders van de EG steeds meer de wind in de rug gekregen.

Aan het besluit van de Arbeidspartij was zware druk van de partijleiding, vooral Brundtland zelf, voorafgegaan. Ook onder de sociaal-democraten is de kwestie van het EG-lidmaatschap zeer omstreden. Vanouds is de partij sterk geweest in de noordelijke gewesten van het land en juist daar is de bevolking bevreesd voor de bemoeizucht van Brusselse "Eurocraten'. De vissers en de boeren, die vanouds veel invloed hebben in de Noorse politiek, vrezen dat ze onder Europese concurrentie en regelgeving zullen bezwijken.

De partij zwichtte in meerderheid voor het argument van Brundtland en anderen, dat Noorwegen op langere termijn zijn welvaart niet in een volledig isolement kan handhaven. Ook zal een EG-lidmaatschap Noorwegen een vinger in de pap geven bij EG-besluiten over handelspolitiek, milieu en sociale zekerheid. Bovendien is het volgens Brundtland voordeliger om nu tegelijk met Zweden en Finland over toetreding te onderhandelen dan later alleen.

Dat deze koers de partij veel stemmen kan kosten in sommige delen van Noorwegen, namen de afgevaardigden op de koop toe. De steun voor de partij in het land is volgens opiniepeilingen gedaald tot beneden de 30 procent, een niveau dat de partij sinds de jaren twintig niet meer heeft gekend.

Het partijcongres van de sociaal-democraten, dat in het teken van de interne tegenstellingen stond, was ook in ander opzicht katterig. Brundtland maakte in een emotionele toespraak bekend dat zij na twaalf jaar haar leiderschap van de partij opgeeft om persoonlijke redenen. Eind september pleegde haar zoon J⊘rgen zelfmoord. Wel zal de vrouw, die in binnen- en buitenland al jaren het gezicht van Noorwegen vormt, aanblijven als premier. Als haar opvolger koos de partij de 42-jarige partijsecretaris Thorbj⊘rn Jagland, die net als Brundtland bekend staat als een krachtige voorstander van een Noors EG-lidmaatschap.

Na het congres van de Arbeidspartij weten de voorstanders van het EG-lidmaatschap zich in het Noorse parlement, het Storting, verzekerd van een duidelijke meerderheid. Dat de aanvraag in Brussel er zal komen, staat nu vast. Voor de tweede keer in de naoorlogse geschiedenis van Noorwegen dreigen de politici daarmee echter een weg in te slaan die de eigenzinnige Noorse kiezers niet zint.

Ook twintig jaar geleden was de meerderheid van de politici al voor een lidmaatschap van de EG. Na een venijnige campagne van voor- en tegenstanders, die diepe wonden achterliet bij de anders zo op harmonie gestelde Noren, wezen de Noren toen per referendum aansluiting bij de EG af.

“De toestand is nu radicaal anders dan in 1972”, verklaarde Brundtland, die er op wees dat destijds Zweden en Finland er nog niet over dachten om zich bij de EG te voegen. “De Noordse samenwerking vormt niet langer een alternatief voor Europese samenwerking”, stelde de premier.

Of de bevolking er ook zo over denkt valt te betwijfelen. Allang geldt: hoe verder de Noren leven van de hoofdstad Oslo, hoe sterker hun wantrouwen jegens het eigen politieke establishment. Van Brussel moet men al helemaal niet hebben. Als het partijcongres van de Arbeidspartij dan ook iets heeft bewerkstelligd, dan is het vermoedelijk vooral een versterking van de afkeer van de eigen politici.

    • Floris van Straaten