MONGOLIË

In search of Genghis Khan door Tim Severin 275 blz., Century Hutchinson 1992, f 67,85 ISBN 0 091 74779 1

"Dus niet ratten aan boord van een Genuees schip, maar door steppe-marmotten besmet geraakte Mongoolse soldaten zijn de eerste verspreiders geweest van de gevreesde builenpest.'' Deze nieuwe theorie over de oorzaak van de epidemie die tussen 1350 en 1480 aan ruim 25 miljoen Europeanen het leven kostte, is niet afkomstig uit een medisch handboek over infectieziektes of een gespecialiseerde geschiedschrijving van de middeleeuwen, maar staat in het laatste boek van de Ierse reiziger-schrijver Tim Severin, In search of Genghis Khan.

Hij doet zijn ontdekking tijdens zijn tocht door de binnenlanden van Mongolië. De nomaden waarmee hij op weg is naar de grens met China treffen op de vlakte tientallen stervende marmotten aan. Dat leidt tot grote paniek. Via zijn tolk verneemt Tim dat deze dode dieren de voorbodes zijn van het uitbreken van een ernstige epidemie. De symptomen die vervolgens beschreven worden, doen hem sterk denken aan oude beschrijvingen van de builenpest. Een bezoek aan het ministerie van gezondheid in Ulan Bator (de hoofdstad van Mongolië) bevestigt uiteindelijk dat de pest in Mongolië nog steeds endemisch is. Aan het eind van de jaren zestig zijn er zelfs meer dan 30.000 mensen aan gestorven.

In Search of Genghis Khan is vol met dergelijke verrassende passages. Er zijn ook ontroerende, zoals de beschrijving van het bezoek aan een stokoude, alcoholistische, sjamaanse priesteres; en komische, zoals de ontmoeting tussen het, behalve Tim Severin en zijn Engelse fotograaf geheel uit lokale bevolking bestaande rommelige gezelschap en een keurige Japanse archeologische expeditie die in dezelfde omgeving op zoek is naar het graf van Djenghis Khan.

De legendarische aanvoerder van de Mongoolse troepen die in de 13de eeuw plotseling van uit het hart van Azië opdoken en binnen 25 jaar een wereldrijk veroverden dat groter was dan dat van Alexander of Cesar, vormt een belangrijk ingrediënt in het boek van Severin. Al in zijn studietijd, tijdens het schrijven van zijn dissertatie over middeleeuwse Europeanen die naar het hof van de Khan trokken, ontstond bij hem het plan om naar centraal Azië te reizen op zoek naar de restanten van dit grootse Mongoolse verleden. Tot aan de val van het communisme vormde het onder Russische invloed verkerende Mongolië echter een van de meest gesloten en gesoleerde gebieden ter wereld. Daardoor heeft het tot 1991 geduurd voordat Severins plan ook werkelijk uitgevoerd kon worden. Intussen had deze avontuurlijk ingestelde Ier echter al een aantal boeken geschreven waarin historische reizen of gebeurtenissen werden gereconstrueerd. Zo maakte hij onder meer een boek over zijn tocht op een nagebouwd Vikingschip over de oceaan om te laten zien dat de Ierse monnik St. Brendaan al 1000 jaar voor Columbus voet aan wal had gezet in Amerika.

In Search of Genghis Khan vormt net als al die andere boeken een geslaagde combinatie van anekdotisch reisverslag en boeiende geschiedschrijving. Dat Severin een goed schrijver is, bewijst hij vooral in de historische passages. Een van de beste is nog wel die waarin beschreven wordt hoe de monnik Rubruck aan het hof van de Khan ontvangen wordt door een aantal prinsessen die genteresseerd lijken te zijn in het Christendom. Tijdens zijn bezoek blijken de dames echter stomdronken - een niet onbekend fenomeen in Mongolië zo moet de lezer aan het einde van het boek constateren - maar bovendien blijkt hun interesse in het Christendom voornamelijk gebaseerd te zijn op de aanwezigheid aan het hof van een tweetal verlopen en al even drankzuchtige nestoriaanse priesters.