Invoering van "Maastricht' onzekerder dan ooit tevoren

BRUSSEL, 7 NOV. De Europese Gemeenschap verkeert sinds gisteren in een dubbele crisis. Er dreigt een handelsoorlog met de VS, die een historische kans op een wereldakkoord over vrije handel in gevaar brengt. De invoering van het verdrag van Maastricht is na vergaande concessies van premier Major donderdagnacht aan het Lagerhuis onzekerder geworden dan ooit tevoren.

Uit de hoofdsteden klonk gisteren louter kritiek op de Britse beslissing ratificatie uit te stellen tot na het Deense referendum volgend jaar. Daardoor zal de Europese Unie uiterlijk pas in januari 1994 ingevoerd kunnen worden, zo wordt in Brussel verwacht. Er wordt aangenomen dat het Deense referendum in mei zal worden gehouden. Zeker is dat niet - als de onderhandelingen met de Denen tegenzitten dan zou het ook na de zomer kunnen vallen. Na de stemming in het Britse Lagerhuis - volgens Major “na het Deense referendum in mei” - wacht nog behandeling in het Hogerhuis. Weinigen verwachten dat de Lords en Ladies daaraan voor september of oktober zullen toekomen.

De consequenties voor de Europese integratie zijn ingrijpend. Onderhandelingen over toetreding van nieuwe leden zullen volgend jaar niet kunnen beginnen. Verruiming van het budget ten bate van de armere lidstaten zal moeten wachten. De komende Europese top in Edinburgh is van de ene dag op de andere van z'n complete agenda beroofd. Er rest alleen de uitwerking van de "Verklaring van Birmingham' over een minder bemoeizuchtige en meer democratische EG. De onzekerheid over de koers van de EG zal nog een heel jaar duren. Nòg een jaar waarin Europa de gijzelaar is van de politieke conjunctuur in enkele lidstaten. Nog een jaar waarin iedere uitspraak controversieel is, iedere beslissing kwetsbaar en iedere EG-bureaucraat alleen met een zak over z'n hoofd door het leven kan.

Het vooruitzicht van nog een jaar impasse lokte gisteren in Brussel louter weerzin op. Dan maar liever géén Maastricht, dan nòg een jaar bungelen, zuchtte een ambtenaar. “Een perfide streek van de Britten”, zei een EG-diplomaat gistermiddag bitter. En: “De klok is teruggezet. Dit gaat in tegen alles wat de Britten ons eerder hebben gezegd. Er gaat nu een heleboel ontwikkelingen stagneren.”

Maandag komen de ministers van buitenlandse zaken naar Brussel en dan zal minister Hurd ervan lusten, zoveel werd gisteren al wel duidelijk. “We waren eerst volkomen verbluft. Maar we gaan maandag zeggen dat het genoeg is geweest.” De Benelux-landen bereidden zich gisteren daarop voor, in de veronderstelling dat onder andere Duitsland voor steun zal zorgen. Uit de officiële commentaren uit de hoofdsteden gisteren bleek dat de irritatie algemeen was. De Duitse regering liet officieel weten van de Britse beslissing “met teleurstelling” kennis te hebben genomen. De Bondsrepubliek houdt zich wel aan de belofte om voor 1 januari 1993 te ratificeren, zo onderstreepte regeringswoordvoerder Schäfer.

Ook Parijs was ontstemd. Uitstel door de Britten “kan de onmisbare vaart uit het proces halen”, aldus de Franse regeringswoordvoerder Bernard. Van Britse ratificatie had bovendien een positieve invloed moeten uitgaan op de Deense kiezers. Staatssecretaris Guigou, op bezoek in Madrid, zei de nieuwe Britse positie “zeer zorgelijk” te vinden. De Spaanse staatssecretaris Westendorp zei dat er voor donderdag rond het Verdrag maar één probleem was - Denemarken. “Nu zijn er twee.”

Alleen Kopenhagen was gisteren verheugd. Minister Ellemann-Jensen zei dat de Deense onderhandelingspositie door het Britse uitstel versterkt is. “Het onderstreept mijn mening dat Maastricht nooit ingevoerd kan worden zonder een Deens "ja' in een nieuw referendum.” Ellemann-Jensen reist deze weken de 11 hoofdsteden af om te pleiten voor extra uitstap-clausules in het Verdrag, waardoor Denemarken aan de EG-defensie, de EG-munt en justitiële samenwerking kan ontkomen. In Parijs en Bonn is hem al te verstaan gegeven dat de Deense wensen op juridisch zeer grote problemen stuitten. Geen enkele lidstaat wil de onderhandelingen over het Verdrag heropenen omdat een aangevulde verdragstekst opnieuw zou moeten worden geratificeerd.

Nu de Britten zich echter achter de Denen verschuilen zijn de rollen omgedraaid. Het is voor de andere lidstaten niet meer mogelijk om Denemarken ongelimiteerd onder druk te zetten. Want dat was aanvankelijk het plan - met elf ratificaties op zak de Denen in de onderhandelingen laten merken dat ze alleen in Europa dreigden te worden achtergelaten. Van succesvolle onderhandelingen met de Denen hangt nu echter het succes af van de Britse ratificatie en daarmee van Maastricht zelf. “Als de Denen straks weer nee zeggen bij het referendum, dan haken de Britten ook af en dan is Maastricht er definitief geweest”, zegt dezelfde diplomaat.