Het volksgevoel: Oostenrijk eerst

In Oostenrijk is de stemming tegenover de niet aflatende stroom vreemdelingen er niet vriendelijker op geworden. Bij een recente opiniepeiling bleek 76 procent van de bevolking voor het sluiten van de grenzen; 66 procent vond dat oorlogsvluchtelingen moeten worden geweigerd.

WENEN, 7 NOV. "Oostenrijk eerst'. Onder die titel wil de fractieleider van de rechtse Freiheitliche Partei (FPÖ), Jörg Haider, een volkspetitie houden indien voor 13 november geen "topgesprek' heeft plaatsgehad - aan een ronde tafel - van politieke leiders en betrokken ministers samen met bondspresident Klestil, over een oplossing van het "vreemdelingenvraagstuk'.

Haider is de man bij uitstek die doorgaans als eerste opsnuift in welke richting het Oostenrijkse volksgevoel zich ontwikkelt en daarom ligt hij geregeld een neuslengte voor op zijn mede-politici. Met het ultimatum dat hij aan de coalitieregering van de sociaal-democratisch partij en de (katholieke) Volkspartei heeft gesteld, heeft Haider de zaak op scherp gezet.

Is er eind volgende week geen vooruitzicht op een rondetafelgesprek, dan zal de top van de FPÖ bijeenkomen om te praten over een volkspetitie. De opzet daarvoor ligt al klaar, de Oostenrijkers zouden zich moeten uitspreken over twaalf stellingen, o.a.: Oostenrijk is geen immigratieland; Uitwijzing van buitenlandse criminelen; Geen kiesrecht voor vreemdelingen; Niet meer buitenlanders; Legitimatieplicht voor buitenlanders; Meer vreemdelingenpolitie; Beperk het percentage buitenlandse kinderen per schoolklas tot dertig.

In politieke kringen oogstte Haider storm met zijn plannen. Een petionnement over zo'n explosieve zaak als het vreemdelingenprobleem werd als “onmenselijk”, “gevaarlijk” en als “typische biertentenpolitiek” beschreven. Alle katholieke bisschoppen wezen het af. De sociaal-democratische bondskanselier Vranitzky zag ook niets in “ronde tafels” of “ander meubilair”. Haider moest zijn twaalf punten maar voorleggen aan de parlementaire commissie die zich juist over een nieuwe vreemdelingenwet ging buigen.

Voor de staatsrechtelijke fijnproever had Vranitzky daarmee honderd procent gelijk. Volgens de Oostenrijkse grondwet moet een dergelijke volkspetitie gaan over het doen van een wetsvoorstel aan het parlement. Haiders punten zijn in principe bijna allemaal te verwezenlijken door het scherper hanteren van de bestaande wetgeving. Zijn referendum zou in feite een oproep aan de uitvoerende macht zijn en daarmee in strijd met de grondwet. De vastlegging dat Oostenrijk geen immigratieland is, hetgeen Haider in de grondwet wil verankeren, lijkt bovendien in strijd met de vrijheid van vestiging, waarin de Europese Economische Ruimte voorziet.

Vranitzky's regering waarschuwt geregeld tegen “vijandigheid tegen vreemdelingen”, maar tegelijkertijd hanteert zij de vorig jaar juni van kracht geworden asielwet niet bepaald ruimhartig. Sinds 1980 is het percentage vluchtelingen dat als asielzoeker werd erkend steeds gedaald. In 1980 mochten van de 9.259 asielzoekers er 5.127 (71,6 procent) blijven. In 1991 zochten ruim 27.000 mensen, van wie een groot deel uit Roemenië, Slovenië en Kroatië, asiel in Oostenrijk. Nog geen 13 procent werd toegelaten. In 1992 zal het percentage waarschijnlijk niet veel hoger liggen, ondanks alle Bosniërs die hun land moesten verlaten en weinig kans lijken te hebben op terugkeer naar huis.

In totaal zijn er ongeveer 600.000 vreemdelingen legaal in Oostenrijk, maar dat getal omvat gastarbeiders, die hier al langer zijn en in de industrie node gemist kunnen worden, en allerlei andere soorten buitenlanders. Naar het aantal illegalen kan alleen maar een slag worden geslagen. Een officiële schatting spreekt over tussen de 150.000 en 400.000 mensen. (Om de zaak in perspectief te zetten: circa 400.000 Oostenrijkse staatsburgers wonen en werken in het buitenland).

De dreigement van Jörg Haider kunnen door de regering niet zomaar van tafel worden geveegd. Als acht leden van de Nationale Raad (Tweede Kamer) een petitie eisen dan is de minister van binnenlandse zaken verplicht binnen twee maanden zo'n volksraadpleging te organiseren. De FPÖ heeft daarvoor stemmen genoeg. Zij kan de zaak dus afdwingen.

Deze overweging droeg er zeker toe bij dat bondspresident Klestil afgelopen woensdag Haider ontving en hem weliswaar geen ronde-tafelgesprek aanbood, maar wel een enquête onder het volk. Haider sloeg het aanbod niet af, maar hield vast aan zijn “topgesprek”. De enquêtegedachte kreeg overigens steun van de Volkspartij, terwijl de secretaris-generaal van de SPÖ, Cap, haar afwees en zei dat een enquête Haider alleen maar de kans zou geven openbare onrust te stichten. Gisteren bood parlementsvoorzitter Fisher Haider een speciale parlementaire commissie aan, waarin alle buitenlanderproblemen zouden kunnen worden besproken en alle betrokken ministers, inclusief de bondskanselier, zouden verschijnen.

Het voorstel een enquête te houden kreeg ook steun van Caritas, de katholieke hulporganisatie die onder leiding van de bewonderenswaardig onafhankelijke priester Helmut Schüller hulp aan vluchtelingen geeft. Schüller is zo negatief over de manier waarop de Oostenrijkse overheid met buitenlanders omspringt dat hij de woorden “mensenverachtende omstandigheden” in de mond heeft genomen. Volgens hem worden vluchtelingen uit oorlogsgebieden vaak meedogenloos verblijfsvergunningen geweigerd en wordt bewust verhinderd dat zij aan het werk gaan. Haiders petitie, die hij niet ondersteunt, noemt hij “onschadelijk” vergeleken bij wat de regering aanricht.

Vast staat één ding. Komt het tot een volkspetitie of een enquête dan zal, als de opiniepeilingen er niet volledig naast zijn, een flinke meerderheid zich uitspreken voor hardere maatregelen tegen buitenlanders, oorlogsslachtoffers of niet. Alleen een massale campagne waarin de regering met overtuiging hamert op het respecteren van mensenrechten en durft te verwijzen naar de zeer heterogene etnische achtergrond van vele Oostenrijkers kan een steeds toenemende vijandigheid tegen de uit de omringende landen toestromende buitenlanders nog verhinderen.

Op dit moment gebeurt dat niet. De Groenen beweren zelfs dat de regering met haar nieuwe vreemdelingenwet die inderdaad het onderscheid tussen buitenlanders en autochtone bewoners sterk vergroot, de mensenrechten schendt en een anti-vreemdelingenbeleid voert. Zij noemen het wetsvoorstel een volledige capitulatie voor Haider.