Eerste komedie van Shakespeare opnieuw op Londens podium

LONDEN, 7 NOV. Het Londense theater, dat zoals altijd in een crisistoestand verkeert, blijft geldschieters aantrekken die dure musicals kunnen financieren. Er zijn er net weer drie begonnen, waarvan Radio Times, in het Queen's Theatre, zo lauw ontvangen is dat de angels (de alledaagse term voor die geldschieters) hun belegging al bijna zullen hebben afgeschreven. Meer hoop is er voor The Kiss of The Spider Woman naar de roman van Manuel Puig in het Shaftesbury Theatre, en de Noorse Which Witch. Die zijn opwekkend genoeg van muziek, en verbazend genoeg als schouwspel, om misschien door te dringen in het luilekkerland waar lange rijen wachten voor de kassa en de telefoon steeds in gesprek is. Voorlopig wordt dat land nog gedomineerd door Les Misérables en de werken van Andrew Lloyd Webber zoals The Phantom of the Opera (now booking to September '93).

Voor de komende en gaande toerist is het te duur om alles te gaan onderzoeken. Na de vrije val van het pond kosten de plaatsen van musicals, behalve de meest afgelegene achter en boven in de zaal, nog altijd tachtig gulden, wat veel is voor een tegenvaller. De voordeligste aanbieding komt binnenkort op het toneel bij het National Theatre: een reprise van Carousel van Rodgers en Hammerstein, die zal lopen van 1 december tot eind maart. Er kan over getwist worden of een instituut met een officiële culturele taak zijn tijd het best besteedt aan zulk werk, maar het is al eerder gebeurd, met Guys an' Dolls, en de plaatsen zijn er soms tenminste minder duur, vooral op de matinees van woensdag wanneer zij tot onder de helft zakken: ¢8 12,50.

Voor andere muziekminnende toneelgangers staat op het ogenblik een volmaakt geslaagde mengvorm ter beschikking: de productie van The Two Gentleman of Verona door de Royal Shakespeare Company in het Barbican Theatre. Dit is waarschijnlijk de eerste komedie die Shakespeare geschreven heeft, en zijn minst bewonderde, hoewel de auteur duidelijk herkenbaar is in de intrige en in de dialoog. David Thacker heeft in zijn regie een orkest op het toneel gezet dat de Savoy Hotel Orpheans van 1930 nadoet; het publiek wordt ontvangen met Blue Moon en Nice Work If You Can Get It, en tussen de scènes worden er meer van zulke songs gezongen. Dit betekent niet dat het verhaal naar de moderne tijd is overgebracht. Het speelt zich af tussen 1586 en 1992, zonder zich aan een jaar te hechten. Valentine gaat uit Verona logeren in Milaan en wordt verliefd op de dochter van de hertog; dan komt zijn vriend Proteus hem daar opzoeken en wordt ook verliefd op haar, nadat wij hem net ontroerend afscheid hebben zien nemen van zijn vriendin in Verona. Proteus is dus de figuur waar het om gaat: een onzekere innemende jongen zonder vastigheid in zijn natuur, of scherper uitgedrukt, en dat is het mooie van zijn karakterisering, hij vindt pas vastigheid in zichzelf als hij iets verkeerds doet. Zijn vertolking door Barry Lynch is het brandpunt van een voorstelling die in alle schakels goed en licht beweegt en die het gesmade stuk zoveel laat vertellen dat niet meer te begrijpen is waarom het zelden gespeeld wordt.

Van de nieuwste toneelstukken is het voornaamste Making it Better van James Saunders in het Criterion Theatre, net opnieuw geopend in een herbouwd blok aan Piccadilly Circus. Saunders' naam is sinds dertig jaar bekend - sinds Next Time I'll Sing to You, waarvoor hij tot most promising playwright werd uitgeroepen in 1963. Hij heeft veel geschreven zonder ooit helemaal prominent te worden, maar dit nieuwe stuk laat in geen van zijn scènes de aandacht verslappen. In het midden staat een vrouw die verlaten wordt door haar man omdat hij als homoseksueel gaat wonen; maar dan komt zijn vriend, een Tsjechische student, bij haar langs en ziet meer in haar; en zij ziet nog meer in hem, en verbreekt gauw de relatie met een heel geschikte oudere vriend. Het loopt mat af, maar de tekst straalt van de zorg besteed aan de manier waarop de mensen zich uitdrukken, en de bezetting had niet expressiever kunnen zijn. Jane Asher in de hoofdrol lijkt de gevaarlijkste mooie vrouw van veertig in Londen, en dan wordt zij toch gekweld en ellendig als de lieve Tsjechische jongen haar niet onmisbaar blijkt te vinden. De jongen wordt enthousiast en ongrijpbaar gespeeld door Rufus Sewell, en Saunders is een van de weinige Engelse auteurs die een buitenlander kan laten praten als een buitenlander: zowel de jonge Tsjech als de oudere vriend, ook een Tsjech.

Making it Better verdient hoog op de lijst te staan van bezoekers aan Londen, samen met de twee stukken van Brian Friel (Dancing at Lughnasa en Philadelphia, Here I Come) en voor goede verstaanders van de Ierse tongval nog een derde Iers stuk, Amphibians van Billy Roche, door de RSC in de Pit, het keldertheater; en voor de volledigheid ook met het Amerikaanse Six Degrees of Separation van John Guare, dat niet recht op het hart van het leven mikt maar in toon en stijl het werk is van een intelligente en vernuftige 1990-er. Daarnaast moet iemand die op algemene reputatie afgaat een plaats geven aan The Rise and Fall of Little Voice van Jim Cartwright in het Aldwych Theatre. Dit is een stuk over een schuchter meisje met een mooie stem dat door haar moeder en een vriend de pop-wereld ingestuurd wordt waar zij niet tegen opkan. Schuwheid, geldzucht, opportunisme, drankzucht, eenzaamheid, komedie: er zit van alles in, maar het verwonderde mij dat het Stuk hoog aangeschreven staat,want het lijdt aan onvoldoende hart voor de karakterisering en het maakt teveel grappen tegen het publiek. Wel beeldt Jane Horrocks een waar schuchter meisje met een mooie stem uit.

Ter afronding kan nog vermeld worden een detective - althans misdaadstuk dat een reputatie geniet van ongewoon slimme en verbazende constructie: Murder by Misadventure van Edward Taylor in het Whitehall Theatre. Vaak stellen zulke gevallen teleur. The Woman in Black van Susan Hill bijvoorbeeld, dat niet een misdaad maar een spookgeschiedenis is die al een paar jaar in het Fortune Theatre een repuratie handhaaft voor het wekken van huivering, bleek flauwe kost te zijn. Zo niet Murder by Misadventure. Een schrijver van detective-romans wordt bijna vermoord door zijn kwaadwillige vriend en medewerker, die hem opsluit op een hoog balkon aan een eenzame kust, in de vrieskou; maar het lukt niet want de schrijver hield het met de vrouw van de vriend en die laat hem vrij, wat wij niet wisten zodat wij paf staan als wij hem terugzien. Tenslotte vermoorden de ex-vrienden elkaar, half bij vernuftig bedacht ongeluk, tot voldoening van het publiek dat nalachend de zaal verlaat. Al gaat dit stuk niet over echte mensen, het gaat over echte fantasieën.