WORD! WORD! WORD!

Word! zeggen Amerikaanse rappers en hiphoppers tegen elkaar als ze vinden dat het right is wat de ander zegt. In Nederland zouden we op zo'n moment zeggen: precies!

Word! is ook de noemer waaronder vier Amerikaanse performance dichters morgen hun kunsten komen vertonen in Nederland. Uit San Francisco komt de soulzangeres en rapper Dominique DiFrima. Uit New York komen punkdichteres Jennifer Blowdryer en Paul Beatty met teksten die het midden houden tussen rap en raggamuffin (een mix van rap en reggae). En uit zijn huidige verblijfplaats Brussel komt Tuxedomoon-voorman Steven Brown met ingetogen sfeerbeelden en ondefinieerbare stemmingsmuziek. En dat allemaal onder het motto "Militant urban rap & minimal': strijdbare teksten op rap- en minimale muziek, door jongeren uit verpauperde voorsteden.

Met uitzondering van de hausse rond Anne Enquist is de omzet van gedrukte poëzie in Nederland minimaal. Dit in tegenstelling tot de levende poëzie; die bloeit als nooit tevoren. Zo bevat de agenda van het sinds een jaar bestaande blad Poëzie Nieuws maar liefst 35 aankondigingen van voordrachten, workshops, lezingen en andere literaire programma's, alleen al in november. Steeds meer nieuwe jonge dichters brengen hun geschreven produkten uit in eigen beheer en dringen door tot de talloze literaire podia, onder- en bovengronds. De tijd lijkt rijp voor een nieuw initiatief.

“De manifestatie Word! moet uitgroeien tot een jaarlijks terugkerend festival”, vertelt dichter/performer Erik Jan Harmens (22) enthousiast. Als adjunct-hoofdredacteur van het blad Poëzie Nieuws is hij een van de drijvende krachten achter Word! In samenwerking met Benn Posset, die zelf zijn naam zonder hoofdletters pleegt te schrijven en jarenlang "One World Poetry' organiseerde in Amsterdam, haalde hij de vier jonge Amerikaanse helden naar Nederland. “Met Word! spelen we in op de internationalisering van het performance-circuit”, zegt Harmens. “In de popmuziek wordt de tekst weer belangrijker en in de hedendaagse literatuur dienen zich nieuwe militante en experimentele stromingen aan. De rap wordt steeds populairder dankzij artiesten als Public Enemy, Ice Cube en Paris. Net als de raggamuffin-artiesten als Shabba Ranks, Cuttie Ranks en Capleton vertolken zij de heersende gevoelens onder de stadsjeugd. In plaats van gespeelde tevredenheid tonen deze dichters en musici onvrede met de huidige situatie, met het geweld, de armoede en de ongelijkheid. De een brengt het agressief, de ander brengt het vernieuwend. Waar het om gaat is de "feeling' en de "message' die overgebracht wordt.”

Paul Beatty (28) is bij uitstek een vertegenwoordiger van deze militante stroming. Geboren in de overwegend zwarte en latino arbeidersvoorstad West Los Angeles stelt hij in zijn gedichten de ervaringen en gevoelens van de zwarte Amerikaanse jongeren centraal. Beatty: “Van daaruit probeer ik te schrijven. Ik zie veel van mijn vrienden als helden. Zij zijn de mensen met wie ik me echt identificeer. Zij hebben een hoop rotzooi meegemaakt, die ik niet aankon. Ik ben trots op hen.” De titel van zijn vorig jaar uitgekomen debuutbundel, "Big Bank Take Little Bank', is een citaat van een nummer van rapper Ice Cube. Beatty: “Maar het slaat ook op een spelletje dat middelbare scholieren in Los Angeles vaak spelen. Als iemand naar je toekomt en zegt: "big bank takes little bank' en je stemt toe, dan krijgt degene die toevallig het meeste geld in zijn zak heeft al het geld van de ander. Ik zocht iets dat de taal van de straat weerspiegelde en tegelijk goed klonk. Vandaar deze titel.”

In de bundel zijn veel lange gedichten te vinden die ongetwijfeld het best tot hun recht komen tijdens een performance met muziek. Dat Beatty zich kernachtig kan uitdrukken blijkt uit het gedicht "This Side Up': "on the corner / 138th and st. nick/ i caught america with her panties down/ peeped under dress/ and saw a cardboard one person shantytown.'

Beatty kwam drie jaar geleden op het Brooklyn College in New York voor het eerst in aanraking met poëzie. Allen Ginsberg, een van zijn docenten, zag wel wat in de eigengereide maar bescheiden Beatty: “Hij schrijft in een soort humoristische, scherpzinnige, Amerikanistische taal. Het is een beetje zoals Miles Davis speelt: korte melodische uithalen.” Begin dit jaar won Beatty de "Fresh Poet Award', die elk jaar door het Nuyorican Poets Cafe aan de meest getalenteerde dichter uit New York wordt uitgereikt.

Op zaterdag 7 november treden Paul Beatty en de drie overige Amerikaanse dichters/performers op in De Melkweg te Amsterdam en op donderdag 12 november in het Paard te Den Haag. Op beide avonden zijn ook jonge Nederlandse talenten van de partij.