Smullen van Warhols in Kunsthal

Tentoonstelling: ß8Warhol- Kiefer- Clemente, werk op papier, t/m 3 jan; ß8Het Koninklijk Paleis, kunst uit 12 Nederlandse musea t/m 24 jan; Kunsthal, Westzeedijk 341, Rotterdam. Di t/m za 10-17u, zo 11-17u. Catalogi ƒ 29,95.

De nieuwe Kunsthal in Rotterdam kan meer dan alleen maar exposities organiseren die een groot publiek moeten trekken. Dat blijkt uit de tentoonstellingen in de hallen boven die waarin de publiekstrekker "Hofcultuur uit Indonesië' is opgesteld. In de hal op de tweede verdieping is een bijzondere tentoonstelling te zien met werk uit twaalf Nederlandse musea, waarvan de directeuren ieder een kamer van een denkbeeldig koninklijk paleis hebben ingericht.

En in de bovenste hal, op de derde verdieping, is een kleine tentoonstelling gemaakt van werken op papier van Warhol, Kiefer en Clemente uit het bezit van internationale privé-verzamelaars. Voor liefhebbers van moderne kunst betekent dat smullen, met name van de delicate tekeningen van Warhol, die hij maakte in de jaren vijftig, toen hij probeerde als succesvol reclametekenaar in New York door te dringen in de kunstwereld. Dat was dus vóór hij begin jaren zestig met zijn zeefdrukken van soepblikken en cola-flesjes als Pop-Art kunstenaar de wereld veroverde.

Deze vroege prenten zijn zelden of nooit in Nederland getoond. De dertig Warhol-tekeningen bekijken is net snoepen van kleine gebakjes. Ze zijn zoet en licht. Er zijn onder meer portretten van mooie jongens, bedekt met bladgoud, reclametekeningen van schoenen (waarmee hij veel succes had), tekeningen van cupidootjes en bloemen, en van recepten die hij illustreerde (ijsjes, speenvarken, asperges) en waarbij zijn moeder de teksten schreef. Bijzonder is ook een kleurig kamerscherm, een van de twee die hij maakte. Warhol tekende in de jaren vijftig met elegante lijnen, duidelijk door Cocteau en Matisse geïnspireerd. Die lijnen zijn altijd vlekkerig (blotted lines) omdat hij ze op de definitieve tekening drukte met een tekening waarop nog natte inktlijnen stonden - die voorkeur voor stempelen wordt als voorbode gezien voor zijn latere liefde voor mechanische reproductie, de fotografische zeefdruk.

Er gaat een merkwaardige bekoring uit van Warhols tekeningen - de vroegste is van 1954, nog ondertekent met Andy Morningstar. Ze zijn kwetsbaar en elegant, niet zo hard en overrompelend als zijn latere Pop-Art werk.

Zeer kleurrijk, maar minder zachtaardig van karakter dan zijn tekeningen, zijn de werken met pastel en waterverf van de jonge Italiaan Clemente die ook in de bovenste hal hangen. Ze laten Clementes obsessie voor het kwetsbare lichaam zien, en tonen zijn ontwikkeling, van zijn bijna surreële eerste zelfportret uit 1979 tot zijn meest recente aquarellen op afdrukken van kleurenfoto's.

De expositie van Kiefers tekeningen, zo'n dertig afkomstig uit vier verzamelingen, vertellen meer over de smaak van verzamelaars dan over de kunstenaar. De Kiefers uit de collecties Sanders en Van der Heyden bij voorbeeld zijn veel lichter en kleuriger dan die uit de collecties van Geertjan en Martin Visser.

Kiefer is een verdieping lager, in een van de kamers van het imaginaire Koninklijk Paleis ook te zien.

Directeur Wim Beeren van het Stedelijk Museum in Amsterdam koos voor deze expositie werk van onder anderen Zadkine (Het hert), De Kooning (Rozevingerige Dageraad in Louse Point), Ryman en Kiefer (Binnenruimte) voor de troonzaal. In de portrettengalerij (Boymans-Van Beuningen) zijn hoogtepunten als Magritte's man voor de spiegel Verboden af te beelden en Dali's Shirley Temple te zien.

Frans Haks van het Groninger Museum richtte de koninklijke slaapkamer in, met het overdadig gedecoreerde slaapkamer-ameublement - inclusief pantermotief-pantoffels - van Rhonda Zwillinger.

Een hoogtepunt van het Koninklijk Paleis is de muziekkamer, die het Haags Gemeentemuseum inrichtte, met twee achttiende-eeuwse piano's, die blijkens de fraaie catalogus verwijzen naar een competitie tussen Mozart en de eveneens beroemde pianist Clementi, die keizer Joseph II organiseerde. De instrumenten op een zachtgele tegelvloer worden harmonieus geflankeerd door onder andere drie vroege werken van Mondriaan. Zeer esthetisch is de gele wandkast in de muziekkamer vol niet-Europese muziekinstrumenten. Daar tegenover staan in twee Berlage-vitrines twee Chinees porseleinen voorwerpen: muziek voor het oog.

Bijzonder is ook de kapel in het 'paleis' die directeur H. van Os van het Rijksmuseum inrichtte. De kapel, een ruimte voor inkeer en bezinning, is in het teken van de stilte ingericht. Van Os koos daarvoor twee schilderijen afkomstig uit de depots van het Rijks, die anders dus nooit te zien zijn. Van Rubens' leerling Gerard Seghers hangt er Christus en de boetvaardige zondaars - gevraagd naar een oordeel over deze zondaars zwijgt Christus. Ook hangt er een werkelijk prachtig Italiaans Maria-portret, toegeschreven aan Lorenzo Monaco, ca. 1425.

Er zijn meer verrassende 'stiefkinderen' uit de museum-depots in dit Koninklijk Paleis, zoals de nooit eerder getoonde merkwaardige tekeningen van Marius Holleman (Kröller-Müller). Het maakt nieuwsgierig naar meer. Dat zou een mooi vervolg zijn: een expositie in de Kunsthal met nooit getoonde schatten uit Nederlandse museumdepots.