Modderkleurig plukhaar

Klaas van Assen, De gemaskerde wreker. Met tekeningen van Juliette de Wit. Uitg. Querido. ƒ 22,90. Vanaf 10 jaar.

Philip Ridley, Krindelkrax. Met tekenigen van Mark Robertson. Vertaald door Huberte Vriesendorp. Uitg. Fontein. ƒ 24,90. Vanaf 9 jaar.

Klaas van Assen debuteerde vorig jaar als kinderboekenschrijver met Gwinnie, het verhaal van een "brutale dondersteen' die sinds de dood van haar moeder een braafheid tentoonspreidt waar ze gaandeweg weer van afgeholpen wordt. De titelfiguur speelt een bescheiden bijrolletje in Van Assens tweede boek De gemaskerde wreker. Die titel doet denken aan Zorro-achtige toestanden, aan een zwierig-louche type met zwart glimmend plakhaar en een blikkerend gebit, maar kan uitsluitend ironisch worden opgevat. Want de gemaskerde wreker is een onvervalste antiheld met een beugel, gele tanden en "modderkleurig plukhaar'.

De gemaskerde wreker gaat over lelijk zijn en hoe je daarmee gepest kunt worden. Maar ook over strijdbaarheid, terugpesten, fantasie en zelfvertrouwen. Dani de Wit, de hoofdpersoon, weet er alles van. "Schaam je je niet om zo'n lelijk kind te maken!' voegt hij zijn moeder quasi-bestraffend toe, een vorm van agressieve zelfspot die me onmiddellijk voor hem innam. Het aardige van deze hoofdpersoon is dat hij geen enkel moment medelijden wekt omdat hij zich weerbaar opstelt, maar tegelijkertijd faalt hij voortdurend. Althans, hij blijft menselijk.

In grote lijnen verschilt De gemaskerde wreker niet zoveel van Van Assens vorige boek. Evenals Gwinnie moet Dani iets zien te overwinnen en in beide gevallen is de kunst daartoe een hulpmiddel: voor Gwinnie was dat de schilderkunst, voor Dani is dat het toneel. En dan is er de overeenkomst in achtergrond: niet alleen zijn ze zelf geen doorsnee kinderen, in de gezinnen waarin ze zijn opgegroeid heerst een onconventionele geest. Zowel Gwinnie als Dani heeft een vader die de helpende hand biedt bij het overwinnen van de problemen.

Dani's grootste probleem is niet zijn lelijkheid, maar zijn angst om zijn vader teleur te stellen. En daarin is Dani's vader streng: hij verbiedt zijn zoon, wiens schoolprestaties te wensen overlaten, in de klas de clown te spelen en rare streken uit te halen omdat Dani zich op die manier nog meer pesterijen op de hals haalt. Maar diezelfde vader dringt er bij de meester van de klas op aan dat deze zijn slappe houding laat varen en Dani, het eeuwige pispaaltje, serieus neemt. Bovendien pakt hij de grootste pestkoppen van de klas stevig aan. Dani bewondert zijn vader, maar tegelijkertijd voelt hij schaamte en medelijden als deze wordt uitgescholden. "Schelden doet geen pijn' vindt zijn vader, maar Dani weet wel beter. Totdat hij gaat inzien dat hij die pijn moet negeren. Hij leert zich te concentreren op die kwaliteiten die bepalend zijn voor zijn kracht: zijn intelligentie en zijn fantasie.

De gemaskerde wreker is een mooi boek. Niet zozeer in verhalende zin, want het bevat een paar saaie passages, als wel door de sterke karakters en de complexe vader-zoon relatie die Van Assen op overtuigende wijze beschrijft. Het is het soort boek dat niet alleen menige lelijkerd een hart onder de riem zal steken, maar ook in algemene zin bemoedigend is: hoe vervelend het ook kan zijn om "erbuiten' te vallen, wie er oog voor heeft zal altijd gelijkgestemden en lotgenoten kunnen vinden. Dat Van Assen door zijn bijna zakelijke en vaak geestige toon elke vorm van softheid uit de weg gaat, maakt zijn boek des te opmerkelijker.

Een andere lelijkerd is Rikkert (en niet Ruskin, zoals in de originele versie; ongelukkigerwijs is deze naam in de flaptekst van de Nederlandse uitgave gehandhaafd), de hoofdpersoon in Philip Ridley's Krindelkrax. Ook voor hem gaat van het toneel een grote aantrekkingskracht uit, maar daarmee houdt de gelijkenis met De gemaskerde wreker op, want van een gevoelige benadering van het verschijnsel buitenbeentje moet Ridleys boek het niet hebben. Rikkert gaat in het geheel niet gebukt onder zijn stakerige postuur, dikke bril en rode kroeshaar. Integendeel, hij dicht zich ten onrechte alle eigenschappen van de klassieke held toe. Vrienden van zijn eigen leeftijd heeft hij niet - zijn grootste tegenstander is een vroeger vriendje, een treiterige patser die naar de veelzeggende naam Elvis luistert - maar ook daar staat Rikkert niet al te veel bij stil. Wel bij Krindelkrax, een dankzij vele kilo's geroosterd brood, door Rikkerts moeder in de afvoerput gedeponeerd, uit zijn krachten gegroeide krokodil die in het riool huist. Na het beteugelen van dit monster kan Rikkert zich gerust een echte held noemen.

Philip Ridley, wiens toneeldebuut The Pitchfork Disney momenteel in Nederland wordt gespeeld, zag zich voor Krindelkrax bekroond met de Smarties Kinderboekenprijs 1991. Het is een typisch Engels verhaal vol absurde personen en gebeurtenissen, op laconieke toon en met humor verteld. Roald Dahl-vertaalster Huberte Vriesendorp tekent voor de levendige vertaling.