EG-Commissie heeft slagkracht verloren

BRUSSEL, 6 NOV. De eenheid is weg, de voorzitter heeft gefaald en het college is zijn slagkracht grotendeels kwijt. Met de unieke stap van Landbouwcommissaris MacSharry om zijn mandaat als onderhandelaar in de GATT terug te geven breekt een conflict door dat al maanden in de boezem van de Europese Commissie heeft gesluimerd. Aan de ene kant staat Jacques Delors, voorzitter van de Commissie maar ook, en volgens sommigen bovenal, aspirant-presidentskandidaat in Frankrijk. De beschuldiging dat hij zijn voorzitterschap in Brussel gebruikt om de belangen van het vaderland te bevorderen ligt nu open en bloot op tafel.

Aan de andere kant staan de commissarissen Andriessen uit Nederland en MacSharry uit Ierland, op de achtergrond gesteund door de commissarissen uit typische vrijhandelslanden als Groot-Brittannië, Duitsland en Denemarken. Andriessen stelt zich nog voorzichtig op - de stap van MacSharry spreekt boekdelen.

Aanleiding is het oliezadenconflict, maar in werkelijkheid gaat het om een akkoord voor de vrijmaking van de wereldhandel in het kader van de Uruguay-ronde. De centrale vraag is hoeveel protectionisme voor de eigen boeren de EG zich kan permitteren in vergelijking met de belangen die de handels-, industrie- en dienstensectoren hebben bij een extra impuls van mogelijk 200 miljard dollar.

Al weken hangt de Franse regering, onder sterke druk van de machtige nationale boerenlobby, binnen de EG aan de rem. Iedere gelegenheid werd aangegrepen om de andere lidstaten duidelijk te maken dat het nog te vroeg was voor een akkoord: de devaluatie van de dollar, de Europese top in Birmingham, de Amerikaanse presidentsverkiezingen. Steeds weer droegen de ministers Dumas (buitenlandse zaken) en Soisson (landbouw) in de media hun pessimisme uit, waarbij niet zelden voorzitter Delors als bondgenoot werd afgeschilderd. Deze deed weinig om dat beeld weg te nemen.

Door de stap van MacSharry is nu alle aandacht definitief gericht op voorzitter Delors, die als enige in Brussel een akkoord in de weg lijkt te staan. MacSharry liet in de Irish Times van gisteren uitlekken dat Delors hem dinsdagnacht in Chicago had gebeld met de mededeling dat een eventueel akkoord door hem persoonlijk in Brussel zou worden afgeschoten. Ook Andriessen ging gisteravond in de aanval tijdens een rede voor het Koninklijk instituut voor internationale betrekkingen. “Zó kritisch heb ik hem nog nooit in het openbaar over Delors gehoord”, aldus een aanwezige diplomaat.

Kennelijk is de maat vol. Al weken kost het beide commissarissen de grootste moeite hun wrevel te verbergen over wat zij als Frans-geïnspireerde obstructie van hun voorzitter zien. Steeds weer moeten de beide GATT-onderhandelaars namens de EG horen dat zij hun mandaat dreigen te overschrijden. Lees: dat zij koste wat het kost binnen de produktienormen van de moeizaam totstandgekomen EG-landbouwhervorming moeten blijven. Steeds weer herhalen beiden dat zij daaraan zullen vasthouden. Maar desondanks toont Delors zich in het openbaar op cruciale momenten tijdens de onderhandelingen pessimistisch over de kans van slagen. MacSharry heeft nu zijn kans gegrepen. Krap twee maanden voor zijn officiële afscheid als commissaris schopt hij in het openbaar terug. Dat in Ierland het kabinet viel en er verkiezingen zijn uitgeschreven, zal hem evenmin slecht zijn uitgekomen.

Woensdag viel nog op hoe fel MacSharry zijn optreden in Chicago voor de landbouwcommissie van het Europese parlement verdedigde. Hoewel iedereen in het zaaltje het al op voorhand met hem eens was, hakte MacSharry er flink op los. “We zullen volhouden dat de Europese boeren geen dubbel offer zullen moeten brengen - éénmaal voor de landbouwhervorming en éénmaal voor een GATT-akkoord. Ik heb absoluut niet de bedoeling gehad daarvan af te wijken”. Achteraf kan worden geconstateerd dat zijn woorden een postuum verwijt van een ex-onderhandelaar aan zijn chef waren.

Het conflict ligt nu op straat. Dat alleen al is een belangrijke nederlaag van Jacques Delors, wiens belangrijkste taak het is zijn college bij elkaar te houden. Juist in een delicate periode van Euroscepsis en Maastricht-angst is de rol van de Commissie als "motor van Europa' voor de Raad van Ministers een kostbaar bezit. Ruzie daar kan geen enkele regeringsleider zich veroorloven. Voorzitter Delors zal zich volgende week vermoedelijk bij het Europese Parlement moeten verantwoorden. De Nederlandse Euro-parlementariër Gijs de Vries (VVD) heeft daar vanochtend om gevraagd. Vandaag en morgen houden de Europese ministers van handel een besloten vergadering. Daarvan worden doorgaans geen mededelingen aan de pers gedaan. Maar na de bestuurscrisis in Brussel mag van hen toch een duidelijk signaal aan de Commissie en aan de VS worden verwacht.

    • Folkert Jensma