Clive James: Brrm!Brrm! Picador, 160 blz. Prijs ƒ ...

Clive James: Brrm!Brrm! Picador, 160 blz. Prijs ƒ 25,15

Margaret Forster: The Battle for Christabel. Penguin, 266 blz. Prijs ƒ 27,95

Jenefer Shute: Life-size. Secker & Warburg, 232 blz. Prijs ƒ 29,80

Loaves & Wishes. Writers Writing on Food. Virago/Oxfam, 152 blz. Prijs ƒ 33,50

Brrm!Brrm!, de nieuwe roman van Clive James pak je van de plank om de titel. Om dan een geestig verhaal in handen te hebben over een jonge ijverige Japanner die voor zijn ontwikkeling een tijdje in het Westen woont. Suzuki wil rijk en dichter worden. Hij werkt in een kleine Japanse boekwinkel in Londen en als hij 's avonds gaat trainen in de sportschool of anderszins deelneemt aan het sociale leven wordt hij vanwege zijn naam steevast begroet met “Brrm!Brrm!”. Vanzelfsprekend begrijpt hij weinig van dit soort humor - “The famous English sense of humour, in Suzuki's experience, consisted largely of asking you to share their delight at a mortal insult.”

Het verschil tussen de pijnlijk zorgvuldige, schone, bescheiden Suzuki en de Engelsen om hem heen wordt door James, een BBC-televisiepresentator van Australische afkomst, met duivels genoegen uitgebuit. Zijn tegenvoeter is het chaotische en grofgebekte punkgrietje Jane Austen. Ze is geestelijk onevenwichtig, schrijft - zogenaamd - voor "acne-mags', zuipt en kan geen zin uitspreken zonder fucking of wanker er in. Als minnaars vormen ze een onwaarschijnlijk en komisch duo. De cultuurclash doet zich al voelen als zij in de keuken wat sla aanmaakt en hij zich haar voorstelt bij een theeritueel in traditionele Japanse kledij - “The thought was instantly dispelled when she tore a lettuce to pieces without looking at it. He could hear the lettuce scream for mercy”.

Zijn aangeleerde ingetogenheid wordt zwaar op de proef gesteld als hij naast Austen-san ook zijn hospita fysiek ter wille moet zijn en hij bovendien verliefd wordt op een prachtige, sportieve en welgestelde zakenvrouw die soixante-neuf verlangt terwijl hij op zijn handen staat.

Suzuki's wederwaardigheden doen denken aan die van "Crocodile Dundee', of "Mr Chance' uit Being There. Clive James heeft ze ongedwongen en lekker lichtvoetig beschreven.

Clive James: Brrm!Brrm! Picador, 160 blz. Prijs ƒ 25,15

In de nieuwe roman van Margaret Forster krijgt het moederschap alle hoeken van de kamer te zien. Dadelijk aan het begin wordt de lezer meegesleept in een felle, hatelijke veroordeling van de beste vriendin van de vertelster, die zo grenzeloos egoïstisch was om wel een kind maar geen vader te nemen. De moeder was in alle opzichten een onverantwoordelijk, hels slordig, sentimenteel en labiel type, dat uiteindelijk wel of misschien niet een goede moeder voor haar vijfjarig halfbloed dochtertje aan het worden was toen ze tijdens een natuurwandeling aan een puntige rots werd gespietst en stierf. De vertelster Isobel is een rationele feministische carrièrevrouw die overal de goede en slechte kanten van overweegt om dan de beste beslissing te kunnen nemen. Haar kritische instelling redt het boek van het smartlapschap, want het getouwtrek om het kleine weesmeisje Christabel, The Battle for Christabel, werkt volop medeleven aan lezerskant. Behalve dat is er meedénken, over allerlei kwesties aangaande moederzijn en opvoeding. Is een carrière compensatie voor kinderen? Zou de rommelige, tolerante, soms nalatige maar altijd adorerend warme moeder te prefereren zijn boven de georganiseerde, strenge en regelmatige moeder die ook voor zichzelf ruimte opeist? Wat is precies een ontaarde moeder? Mag je een kind bewust de vader onthouden? Is het zelfzuchtig om kinderen wél of juist niet te nemen? Betekent het moederschap niet vaak een vorm van slavernij? Of is het de natuurlijke vervulling van het hoogste? Dit alles verweven in een meeslepend verhaal, geschreven in een vloeiende stijl met de nodige sarcastische grapjes - vooral over klasseverschillen - en zelfspot.

Isobel helpt bij het vinden van een goed adoptiegezin (maar wie is goed genoeg), daarbij gekweld door professionele hulpverleners die de wet aan hun zijde hebben, een helleveeg van een geborneerde grootmoeder en een tot aan het onhoudbare toenemend gevoel van schuld en schaamte dat zijzelf het meisje niet heeft opgenomen. Maar die eenvoudige oplossing blijkt wettelijk gezien ongelooflijk veel minder vanzelfsprekend dan een leek zou denken. En hartverscheurend.

Margaret Forster: The Battle for Christabel. Penguin, 266 blz. Prijs ƒ 27,95

maat en één sinaasappel al als een amechtige aangespoelde walvis. Haar ochtenden beginnen met een grondige betasting van haar lichaam om te controleren of er in de loop van de nacht misschien ergens vlees aangekomen is. Shute beschrijft dit met een misselijkmakende slagersprecisie. Voor Josie is haar lichaam een ding, een onding zelfs dat met zijn eet- en andere lusten de geest maar hinderlijk belast en vervuilt. “One day I will be pure consciousness. (-) Somehow I thought I could make more of myself by making less of myself.”

Niettemin houdt haar lichaam haar geest in dit afsterfstadium voor bijna 100% bezig, en juist in die obsessionele aandacht schuilen natuurlijk mooie literaire mogelijkheden. De uitzonderlijke gewoontes van een hongerkunstenares leveren een schrijver inderdaad stof om de vingers bij af te likken. Als Shute hier niet in zekere mate autobiografisch is heeft ze een hoogst uitzonderlijk talent, anders toch ook een bijzonder. Behendig doorspekt ze haar sobere relaas met "opwekkende' d-slogans uit de damesbladen die zo perfect religieus of politiek dogmatisch klinken: "Don't dig your grave with your teeth!' "Motion is a magic potion!'

Andere oorzaken van Josie's afwijking suggereert Shute slechts vaag: ballet, Barbiepopjes, ruziënde ouders, onplezierige ontmaagding, vette moeder, misschien incest, toenemende neurotische precisie. De droge beschrijvingen van 20x wegen per dag, uren d-op-de-plaats met lege maag, heerlijk hongeren boven plaatjes uit culinaire bladen, de incidentele vreetbui ("This has nothing to do with hunger. It has to do with filling the mouth so the howl can't make it's way out') en Josie's secure kennis van calorieën (tot sperma toe: 9 per theelepel), ze likt omwille van haar gewicht zelfs niet aan een postzegel!, in die vreeswekkende beelden blinkt Shute meer uit dan in de psychologische verklaringen. Josie voelt zich gezond en móói, met haar afgetrainde en uitgemergelde lijf, haar paarse handen en voeten, haar overal doorheenstekende botten en al jaren uitblijvende menstruatie.

Het woedende en het volstrekt monomane schragen het helse debuut van deze oorspronkelijk Zuidafrikaanse auteur. Wat kan ze hierna?

Jenefer Shute: Life-size. Secker & Warburg, 232 blz. Prijs ƒ 29,80

Schriller contrast met het voorgaande is nauwelijks mogelijk: in samenwerking met Oxfam, het Oxford Committee for Famine Relief dat in 1942 werd opgericht en in 50 jaar uitgroeide tot een wereldwijde hulporganisatie op allerlei gebied, publiceert Virago een bloemlezing van verhalen en fragmenten van schrijfsters over eten, met een typisch Brits woordgrapje getiteld Loaves & Wishes. Een deel van de opbrengst gaat vanzelfsprekend naar Oxfam, voor alfabetiseringsprojecten.

Onder de twintig deelnemende auteurs vinden we Margaret Drabble, Margaret Atwood, Marina Warner, Doris Lessing, Virginia Woolf - inderdaad, enkele bijdragen werden al eerder gepubliceerd -, Rana Kabbani, Benoite Groult, Maeve Binchy, Germaine Greer, en Susie Orbach.

De volslanke Ierse bestsellerschrijfster Binchy opent met de wijze lessen van een moeder aan haar dochter: “If not this man, then some other man, Bella. I'll show you how to cook your way to his heart. It's what life is all about.” Bella is bepaald niet de enige in deze bundel die weigert deze universele levensles te aanvaarden.

De Japanse en Indiase schrijfsters voelden zich verplicht hier hun nationale eetgewoonten uit te leggen. Een luchtiger opvatting tonen Maxine Hong Kingston (zelfmoordneigingen bij de afwas) en de Australische Kathy Lette - “If, like me, you think that "aspic' is some posh ski resort in the Rockies, then read on.”

Onvermijdelijk is er ook een bijdrage over anorexia in de Westerse cultuur, van Susie Orbach ("een verborgen leed dat meer vrouwen treft dan alcoholisme, pillenverslaving en aids bijelkaar'). En een over de schrik van een Indiase immigrant bij het totale ontbreken van geuren in een Amerikaanse supermarkt. Maar had deze hele bloemlezing over eten nu echt zo bloedserieus moeten uitpakken? Zelfs de ingelaste recepten? Veel whining en weinig dining.

Loaves & Wishes. Writers Writing on Food. Virago/Oxfam, 152 blz. Prijs ƒ 33,50

    • Margot Engelen