Britse premier schuift goedkeuring "Maastricht' voor zich uit; Major: ratificatie na Deens ja

LONDEN, 6 NOV. De Britse premier, John Major, blijkt zijn nipte overwinning in het Maastricht-debat te hebben gekocht met de belofte aan weerspannige partijgenoten dat ratificatie van het Verdrag van Maastricht niet aan de orde is vóór Denemarken een nieuw referendum heeft gehouden. Aangezien de Denen nog geen datum hebben vastgesteld, betekent de belofte feitelijk uitstel van ten minste een jaar.

De onthulling, gisteren in het Lagerhuis, bracht collega-ministers in grote verlegenheid, frustreerde Majors pro-Europese achterban en schokte de EG-Commissie in Brussel. Labour verwijt de premier “goedkope oplichtingspraktijken” en misleiding van het Lagerhuis.

Op de ochtend dat een opiniepeiling onder 10.000 Britten Major een populariteitspercentage geeft van een minieme 25, vliegen in Westminster nog steeds de verwijten over en weer over de tactieken die “die aardige John” heeft gehanteerd om een meerderheid van drie stemmen te halen in het Maastricht-debat. De concessie over het tijdschema - uitstel tot na een Deens referendum dat het verdrag alsnog tot een dode letter kan maken - was een knieval op het laatste moment van de premier persoonlijk. Ten minste zes Tory-parlementariërs hebben zich daardoor laten overhalen geen "nee' te stemmen.

Dr. Michael Cartiss, afgevaardigde voor Great Yarmouth, zei dat hij al klaar stond om met Labour door de lobby te gaan, toen Major een arm om zijn schouders sloeg en zei: “Michael, we kunnen verliezen. Je moet voor ons stemmen”. Andere Conservatieve Lagerhuisleden zeggen dat Major hen overtuigde dat de motie over Maastricht in feite een motie van vertrouwen in de regering was en dat ze daarom gedwongen werden tegen hun overtuiging in met de regering mee te stemmen.

Die onthulling geeft Labour een bitter gevoel van “zie je wel” en doet de leider van de Liberale Democraten, Paddy Ashdown, ongemakkelijk schuiven op zijn stoel. Juist omdat Major in het Lagerhuis volhield dat de motie niets te maken had met vertrouwen in de regering, stemden de Liberale Democraten met de regering mee - waardoor zij won.

Majors concessie over ratificatie staat eveneens in lijnrechte tegenstelling tot wat hij woensdagmiddag het Lagerhuis voorhield. Toen Labour ervoor pleitte een verdergaand debat over Maastricht uit te stellen tot na de top van Europese leiders in Edinburgh, verweet Major de Labourleider, John Smith, dat hij probeerde zich achter de Denen te verschuilen. Het hele debat over de ratificatie was door hem zelf geprovoceerd met de mededeling dat hij het niet nodig vond met herintroductie van het onderwerp te wachten tot na een tweede Deens referendum. Nu vragen Tory-parlementsleden zich hardop af waarom Major de splijting in de partij niet heeft voorkomen door al veel eerder aan te kondigen dat hij ratificatie uit zou stellen tot na het tweede Deense referendum, vermoedelijk in mei volgend jaar.

De rancune en frustratie in de Tory-gelederen is aanzienlijk. Pro-Europeanen zeggen dat ten minste één collega-minister van Major en twee staatssecretarissen geprobeerd hebben Majors positie te ondermijnen door heimelijk bij de Liberale Democraten aan te dringen tegen Major te stemmen. Zij willen dat de schuldigen worden opgespoord en ontslagen.

Uit het anti-Europese kamp komen daarentegen verdere verhalen los over de manier waarop de whips met name jeugdige Tory-parlementariërs vlak voor de stemming bijna lijfelijk uit de rij voor de Labour-lobby hebben gesleurd. Eén Tory werd geïntimideerd door het feit dat een whip alleen maar de naam van zijn matresse noemde. Een ander, de voormalig parlementair secretaris van mevrouw Thatcher, barstte in tranen uit omdat hij van twee kanten de volle lading kreeg over het feit dat hij zich van stemming wilde onthouden. Thatcher verweet hem gebrek aan loyaliteit en de whips voor Major maakten hem duidelijk dat hij promotie naar een regeringsfunctie wel kon vergeten. Eén afvallige Tory-parlementariër werd naar de telefoon ontboden voor een dringend gesprek met de minister van werkgelegenheid, Gillian Shepherd, met wie hij dertig jaar geleden wel eens was uit geweest. Zij probeerde hem te bewerken om vóór te stemmen, maar zonder succes.

De pressie die de premier heeft moeten gebruiken om zijn gelijk te krijgen, heeft zijn uitwerking niet gemist. Tory-rebellen erkennen dat ze waarschijnlijk nooit meer zo'n goede kans zullen krijgen om "Maastricht' naar de eeuwige jachtvelden te verbannen, maar ze voorspellen ook dat de frustratie van vele backbenchers over de beperkingen aan hun bewegingsvrijheid zich hoe dan ook een uitweg zal banen. Is het niet over "Maastricht' in de regel-voor-regel-behandeling van het verdrag (die nog deze maand begint) dan wel over een ander onderwerp: de bezuinigingen of de aankomende vervanger van de poll tax, de nieuwe council tax.