Zeer grote druk hielp Major aan zeer krappe overwinning

LONDEN, 5 NOV. Game, set and match. De triomfantelijke term die John Major gebruikte om zijn succes met het binnenhalen van een Britse versie van het Verdrag van Maastricht te onderstrepen, herleeft vandaag. De overwinning was krap, maar het was een overwinning. De Euro-rebellen weten nu wie de baas is. Voor de buitenwereld staat de centrale steunpilaar van het Britse buitenlands beleid vandaag opnieuw fier overeind: pro-Europa.

Dat Majors gok zo is uitgepakt, is te danken aan een combinatie van twee ongelijkwaardige factoren: de sterk pro-Europese gezindheid van 19 van de 20 Liberale Democraten in het Lagerhuis en de machinaties van de whips, de fractiegesels in het partijapparaat. Om met dat laatste te beginnen, zelfs ex-premier Edward Heath zei dat hij in 42 jaar parlementaire ervaring nog nooit zulke taferelen had meegemaakt. De druk die is uitgeoefend op vooral de nieuwe lichting jonge Lagerhuisleden, die in april voor het eerst zijn binnengekomen, grenst volgens sommige oudere MP's aan het immorele. Eén jeugdige Conservatief was naar verluidt in tranen, na een onderhoud met de whips. Een ander zou zijn bedreigd met royement uit de partij. Weer anderen zagen hun carrièremogelijkheden bedreigd, of hun buitenlandse reizen afgezegd indien ze niet vóór zouden stemmen.

Aan de andere kant vielen pro-Europeanen over het gedrag van Lord Tebbit, voormalig partijvoorzitter en een anti-Europeaan uit de Thatcherschool, die pal tegenover de ingang van het Lagerhuis een positie had betrokken, van waaruit hij weifelaars aanmoedigde om toch vooral "nee' te stemmen.

De opstelling van de Liberale Democraten in het debat zal nog jaren steken bij Labour. Alle speculaties over een mogelijk Lib-Lab-verbond in de toekomst, gesmeed om de Conservatieven uit hun alleenheerschappij te verdrijven, zijn nu van de baan. Labour is bitter teleurgesteld dat de Liberalen de kans voorbij hebben laten gaan om de regering althans symbolisch ten val te brengen. Emotionele taferelen speelden zich af, waarbij Labour-schaduwministers opsprongen van hun banken en woedend met hun papieren zwaaiden in de richting van Paddy Ashdown en de zijnen, roepend “Schande, schande!”

Maar Ashdown had gekozen: het ging niet aan om de regeringsmotie vóór verdere behandeling van het verdrag in het Lagerhuis als een motie van vertrouwen in de regering te beschouwen. “Als de regering verliest, betekent dat niet dat er morgen verkiezingen worden uitgeschreven. Het effect van een nederlaag op deze motie is dan dat de regering blijft zitten en dat wij ons hebben geïsoleerd in Europa”, zei Ashdown.

Zijn de moeilijkheden voor John Major nu over? Nee, nog lang niet. Volgende week zal zijn minister van financiën, Norman Lamont, nieuwe onrust in de Conservatieve gelederen zaaien met de bekendmaking van vergaande bezuinigingen op de overheidsuitgaven en de aankondiging van vrijwel een bevriezing van de ambtenarensalarissen. De premier heeft zijn reserves aan goede wil enerzijds aangevuld door gisteravond te winnen, maar anderzijds aangesproken door zoveel pressie uit te oefenen. De fanate Eurosceptici zullen hem het bestaan lastig maken tijdens het ratificatie-debat in het Lagerhuis en de gespletenheid in de Conservatieve Partij over dit onderwerp blijven accentueren. En dan is er nog de economie, die steeds verder afzakt naar een slump. De premier heeft gisteren geluk gehad. Hij mag bidden dat het duurt.

    • Hieke Jippes