Mafiamacht bespot

Johnny Stecchino. Regie: Roberto Benigni. Met: Roberto Benigni, Nicoletta Braschi, Paolo Bonacelli. In: Amsterdam, The Movies 1.

Komedies die in eigen land alle kassarecords breken, laten zich meestal lastig exporteren. Duitsers lachen om de Oostfries Otto Waalkes, Engelsen om Carry On Columbus, Zweden om een serie over toeristen in Spanje, Nederlanders om Flodder en Fransen om bijna alles. Maar buiten de eigen landsgrenzen zijn zulke lokale hits bij voorbaat ten dode opgeschreven. Een Italiaanse komedie, die een monsterlijk groot publiek trok, lijkt dus niet iets om je echt op te verheugen.

Johnny Stecchino valt echter heel erg mee, misschien omdat de traditie van de commedia dell'arte en dus van de slapstick, in Italië geboren werd. De belangrijkste troef van de film is de universele grappigheid van regisseur, schrijver en hoofdrolspeler Roberto Benigni, die we kennen uit verschillende films van Jim Jarmusch (Down by Law, Night on Earth) en van een hilarisch, grensverleggend optreden bij Adriaan van Dis tijdens een Filmfestival Rotterdam.

Benigni is een droeve clown, die rare bekken trekt, er op los schmiert, maar ook herkenbaar blijft als een romanticus die in de verkeerde tijd verdwaalde. Zijn grappen zijn zelden vettig of ijdel, en richten zich niet alleen tegen valse autoriteiten en druktemakers, maar ook tegen de kilte en de berekening van mensen met minder scrupules en meer succes. Hij combineert de zelfspot en het venijn van Paul de Leeuw met de sentimentaliteit en de intelligentie van Chaplin en het liefdesverdriet van Pierrot.

De vrouw van zijn leven (Nicoletta Braschi) rijdt hem letterlijk omver op weer zo'n eenzame avond tussen de flatgebouwen. Als ze hem in de ogen kijkt, gebeurt er een klein wonder. Het duurt enige tijd voordat het slachtoffer de reden in de gaten krijgt. Pas na aankomst in Palermo blijkt dat hij de dubbelganger is van haar man, de mafiabaas Johnny Stecchino, die wachtte op dit buitenkansje om van de aardbodem te kunnen verdwijnen. Handig jongleert Benigni met het klassieke stramien van de persoonsverwisseling, om de draak te kunnen steken met de macht van de georganiseerde misdaad en de medeplichtigheid van ministers, politiecommissarissen en bisschoppen. Voor een lichtgewichtkomedie komt Johnny Stecchino soms behoorlijk hard aan. Niet iedereen zal gevoelig zijn voor de humor van Benigni, maar deze film is van de komedies die hij tot nu toe zelf regisseerde, in ieder geval de meest geraffineerde en innemende.