Les in het atelier

Het is woensdagochtend half negen en de kinderen van groep 7a zitten ongeduldig op hun stoeltjes te wippen.

Op het bord voor in de klas staan in keurig schoolschrift twee rijen namen, de een nog exotischer dan de andere. Meester Peter van der Woude maant de kinderen op fluistertoon tot stilte en legt uit dat één groep met leerkracht Helen Sziram meegaat en de andere met hem. Ze vertrekken een kwartier na elkaar. Maar voordat ze op pad gaan, fluistert Van der Woude verder, moet er eerst fluor worden gespoeld. Dat is een wekelijks terugkerend ritueel, waarbij alle kinderen een klein wit bekertje krijgen uitgereikt. Op een teken van de meester beginnen alle wangen vrolijk heen en weer te klokken.

Even later staan we bij een gure tramhalte in Amsterdam-West. Op weg naar het atelier van Kees Vlietman, beeldend kunstenaar. De J.P. Troelstraschool heeft zich ingeschreven voor het Atelierbezoek dat de hoofdstedelijke Stichting Jam sinds vorig jaar organiseert. De stichting heeft 25 beeldend kunstenaars uit allerlei disciplines bereid gevonden om groepen schoolkinderen in hun atelier te ontvangen. Kees Vlietman heeft zijn atelier op de bovenste etage van een voormalig schoolgebouw. Het ruikt er naar verf en aan een wand hangen muurgrote doeken, geschilderd in primaire kleuren. Zichtbaar geïmponeerd staan de kinderen middenin het atelier. Zoiets hebben ze nog nooit gezien. Vragen volwassenen altijd of de kunstenaar wel kan leven van zijn werk, kinderen willen steevast weten of hij ook in zijn atelier slaapt.

Een minuut of vijf vertelt Kees Vlietman iets over zijn werk. Dat hij af en toe een tijd in Frankrijk bivakkeert en dan in de natuur werkt. Hij wijst op een abstract doek dat hij daar heeft gemaakt en vraagt of de kinderen er iets in zien. ""Een waterval'', wordt er trefzeker opgemerkt. ""En rotsen'', vult een ander aan. De enorme vierkante doeken die aan de andere wand hangen maken deel uit van een project dat hij samen met vijf andere kunstenaars heeft uitvoerd. Dan gaan de gordijnen dicht en wordt de diaprojector aangezet. In hoog tempo laat Vlietman zien hoe 24 doeken van zes kunstenaars op een dijk in Gelderland worden gespannen. Later werden ze ook nog aan de gevel van het Slotervaart Ziekenhuis bevestigd, wat sommige kinderen inderdaad gezien hebben, maar de wind maakte een voortijdig einde aan de openlucht-expositie.

""Verkoopt u ook schilderijen?'', vraagt een van de kinderen, ""bent u beroemd?'' Een meisje wil weten of hij eerst een schets maakt van een schilderij en hoe lang hij over een schilderij doet. Een van de jongens is vooral benieuwd waar dat hondje nu is dat op sommige dia's staat. Er gaat een zucht van medelijden door de groep als Vlietman vertelt dat het hondje dood is.

Op tafel ligt een stapel ruimvallende T-shirts voor alle aanwezigen, want ze zijn niet alleen gekomen om te luisteren, ze gaan zelf ook aan het werk. Eerst op een klein karton om wat vertrouwd te raken met de verf en de kwasten, daarna op een groot vierkant karton. ""Jullie gaan staand werken'', zegt Vlietman als met stoelen wordt gesleept, ""van zitten word je maar lui.'' Er heerst een geconcentreerde rust in het atelier terwijl er aan drie verschillende tafels wordt geschilderd. Veel kinderen laten zich inspireren door het werk van Vlietman. ""Ik ga die aarde maken'', zegt een van de jongens, terwijl hij met zijn kwast naar een doek van de gastheer wijst. ""Ik doe maar wat'', antwoordt zijn buurman. Priscilla, Cynthia, Bianca en Clara hebben aan hun tafel een geheel eigen stijl ontwikkeld en als ze klaar zijn geeft Kees Vlietman hun gezamenlijke project de titel: Wilde Meiden. Gierend van de lach spoeden ze zich naar naar de glazen limonade die inmiddels op het aanrecht klaarstaan.

Dat het atelierbezoek indruk op de kinderen maakt, merkt Vlietman aan de fan-mail die hij van ze krijgt. ""Lieve Kees Vlietman'', staat er boven een briefje met een tekening van Dionne. ""Bedankt voor het schilderwerk, ik vond het heel leuk.'' En Laila schrijft: ""U kunt erg mooi schilderen. Hoe vantaziert u dat?''

De eersten die klaar zijn mogen hun kunstwerk gaan drogen met de föhn, want met een nat schilderij kun je niet de tram in. Wanneer iedereen zover is wordt er bij wijze van besluit een groepsfoto gemaakt. Met de zojuist vervaardigde kunstwerken natuurlijk. Een van de leerlingen houdt een bordje op: J.P. Troelstraschool, groep 7a. Als ze hun jassen aan hebben en Kees Vlietman een hand geven, vraagt hij: "En wie van jullie wordt later kunstschilder?". Er gaan heel wat vingers de lucht in, maar een jongetje laat zich niet vermurwen. ""Ik word binnenschipper'', zegt hij zacht. ""Dat is m'n vader ook.''

    • Michaja Langelaan