Met Clinton komt nieuwe generatie in het Witte Huis

WASHINGTON, 4 NOV. Gouverneur Bill Clinton wordt de eerste president die de Tweede Wereldoorlog en de economische depressie van de jaren dertig niet heeft meegemaakt. Pas nu Mick Jagger grijs is en John Lennon dood, wordt de baby-boomgeneratie toegelaten tot het Witte Huis.

Clinton behoort tot de oudste naoorlogse lichting, die de vruchten kon plukken van de offers van hun ouders, de generatie van de zelfontplooiing. Dankzij zijn briljante intellect en de stimulans van zijn toegewijde moeder werden hem de studiebeurzen als het ware toegeworpen, tot de prestigieuze Rhodes Scholarship voor de Britse Oxford-universiteit toe. Hij reisde heel Europa door en hij bezocht onder andere het monument op de Dam in Amsterdam. In Engeland probeerde hij marihuana.

Hij is een man die moeiteloos met een Elvis-zonnebril saxofoon speelt bij de zwarte talkshow-gastheer Arsenio Hall en het hele land afschuimde om de Springsteen vote in de voorsteden te vinden, de generatie van jongeren en oudere jongeren. Zijn campagnes worden gedomineerd door rock-muziek. Clinton en zijn vice-president in spe, Albert Gore, zijn thuis in het therapeutische gevoelsjargon, dat in de jaren zestig zo'n opgang deed. Clintons vroegere huwelijksproblemen en de familietherapie naar aanleiding van de vroegere drugverslaving van zijn broer stroken niet met de absolute normen over goed en kwaad die de Republikeinen bij de campagne naar voren brachten.

Zoals de meeste academici van zijn generatie ontsnapte Clinton aan de dienstplicht in Vietnam en kon hij zijn carrière zonder onderbreking vervolgen. Terwijl de oudere generatie zonder verdere vragen gehoor had kunnen geven aan de oproep tot bevrijding van Europa, stelde de Vietnam-oorlog hem voor een moreel dilemma.

Net als zijn Amerikaanse leeftijdgenoten moest Clinton een eigen keuze maken toen de oproep voor hem klaar lag. Clinton nam eerst de gemakkelijke weg van uitstel en waarschijnlijk afstel door zich in te schrijven voor een militair programma bij de universiteit van Arkansas. Later bedacht hij zich, gaf hij zich op voor de loterij en trok een vrijstelling. Zijn brief aan de dienstplicht-kolonel laat de morele worsteling van een jonge student zien.

Dit conflict tussen persoonlijke moraal en de wet speelde ook een rol in de campagne. Als vertegenwoordiger van de generatie van de Tweede Wereldoorlog kon president Bush zich niet voorstellen dat iemand in het buitenland tegen zijn eigen land in oorlog kon demonstreren, zoals Clinton in Londen deed.

Clintons ware wortels liggen niet in het arme plaatsje Hope in zuidelijk Arkansas, waar de depressie nooit ophield en waar hij zijn eerste zeven levensjaren doorbracht. De Democratische propagandafilm The Man from Hope meldt alleen Clintons baby- en kleuterjaren bij zijn grootouders, die een kruidenierswinkel dreven in een zwarte wijk, en laat zijn tien belangrijkste vormende jaren in het vervallen kuuroord Hot Springs weg. In Hot Springs bewoonde hij met zijn moeder, stiefvader en stiefbroer een middenklassehuis. Het gezin Clinton kampte met een gewelddadige, alcoholische stiefvader, maar echte armoede was er niet.

Clinton werd geboren in Zuid-Arkansas nadat zijn vader vier maanden eerder bij een auto-ongeluk was overleden. Om aan geld te komen ging zijn moeder naar een school voor anesthesistisch assistenten; ze moest hem achterlaten bij haar ouders. Later hertrouwde ze en vestigde ze zich met haar nieuwe gezin in Hot Springs, een plaats van compromissen met een overheid die het illegale gokwezen beschermde tegen puriteinse aanvallen.

Uit Clintons brief over de dienstplicht aan de kolonel in Arkansas sprak ook een brandende ambitie. Ontwijking van de dienstplicht zou ook zijn “politieke levensvatbaarheid” in gevaar brengen, schreef hij. In Clinton herkennen de Amerikanen de overactieve persoon die van zijn schooltijd af altijd ergens met verkiezingen bezig was, of het nu was voor de schoolraad, de studentenraad, het Congres of het gouverneurschap. Hij houdt niet op met praten. Als pas afgestudeerde sprong hij in de Congresverkiezingen in Arkansas en tot ieders verbazing won hij bijna. Later won hij de verkiezingen voor de functie van openbare aanklager.

Gouverneur werd hij als 31-jarige. Twee jaar later moest hij alweer opstappen omdat de kiezers hem en zijn verwaten progressief-intellectuele stafleden een lesje wilden leren. De belangrijkste kwestie was de gestegen autobelasting. In 1982 werd Clinton herkozen. Door zijn vaardige politieke handwerk heeft hij sindsdien alle herverkiezingen gewonnen. Hij profileerde zich speciaal op het gebied van onderwijs, waar hij ook een nationale rol speelde.

Voormalige studiegenoten van hem herinneren zich hoe hij er toen al voor uitkwam dat hij president wilde worden. “Ik ga uiteindelijk meedoen aan de verkiezingen voor de big one”, zei hij als 24-jarige tegen zijn vrienden. Hij stond ook toen al bekend als een hartelijk en behulpzaam persoon met een heel grote kennissenkring. Hij staat gauw op goede voet met wildvreemden. Over de hele wereld heeft hij toegewijde fans die met hem zijn opgetrokken. Als gouverneur van de kleine deelstaat Arkansas, waar groot wantrouwen tegen een overactieve overheid bestaat, had hij ruim de tijd om zijn politieke netwerk uit te breiden.

De grootste nationale verdienste van Clinton was zijn werk om de Democratische partij naar het politieke midden te schuiven. Als presidentskandidaat heeft hij verder gebouwd aan de nieuwe Democratische coalitie. Met zijn openlijke afstand tot de meer radicale zwarte leider Jesse Jackson, zijn steun aan de doodstraf en hervorming van de bijstand heeft hij stemmen in de blanke middenklasse gewonnen.

Zijn campagne was verreweg superieur aan de andere. Al in de deelstaat New Hampshire had Clinton bijeenkomsten die tot op de laatste vallende ballon waren geregisseerd. In het hele land bleek hij aan de touwtjes van zijn netwerk te kunnen trekken met aanbevelingen en steun van lokale politici. Dag en nacht voerde hij campagne, en hij kon met weinig slaap toe. Hij is verslaafd aan handen schudden.

Terwijl alle commentatoren voorspelden dat de persconferentie van de geblondeerde Flowers over haar affaire met hem het politieke einde zou zijn van de gouverneur, won hij een sterke tweede plaats bij de voorverkiezingen in New Hampshire en herstelde hij zich in de volgende deelstaten. Ook beschuldigingen over de dienstplichtontwijking overleefde hij, al legde hij het op veel verschillende manieren uit. Het laat de andere kant zien van zijn persoonlijkheid, zijn ambiguïteit en zijn onduidelijkheid.