Latijns Amerika; In Bush verliest deel van Latijns Amerika een vriend

MEXICO-STAD, 4 NOV. Zowel met een beetje weemoed als met enige onrust neemt Latijns Amerika afscheid van George Bush. Mèt Bush verliest een groot aantal staatshoofden op dit continent immers een vriend in het Witte Huis, en een zekere bondgenoot in de strijd voor liberalisering van de handel. Met Bill Clinton is het voorshands afwachten, zo luidt algemeen de eerste reactie in Latijns Amerika.

De gekozen president van de Verenigde Staten houdt zijn toehoorders echter voor "hoop' boven "angst' te laten gaan, en hij stak gisteren zijn hand uit naar de internationale gemeenschap door in zijn overwinningstoespraak te zeggen dat “iedereen deel uitmaakt van de Amerikaanse familie”. Maar anderzijds liet Clinton weten dat “we Amerikaanse produkten moeten exporteren en niet Amerikaanse banen”, in een verwijzing naar de vrees van velen dat vrijhandelsakkoorden met onder andere Latijns-Amerikaanse landen als Mexico ten koste zullen gaan van de werkgelegenheid in de VS.

In de vier jaar van de regering-Bush en met het verdwijnen van de dictatoriale regimes in Latijns Amerika, is er sprake geweest van een toenemende verbetering in de betrekkingen. George Bush was daar zelf in grote mate verantwoordelijk voor. Terwijl minister van buitenlandse zaken James Baker rondzwierf in het Midden-Oosten en Europa, was Bush de afgelopen vier jaar het gezicht van de Latijns-Amerika-politiek van de VS. Tijdens officiële bezoeken en topontmoetingen met zijn Latijns-Amerikaanse collega's wist hij een persoonlijke noot te treffen, die zelfs tot vriendschappen heeft geleid.

Zo heeft de uitstekende relatie tussen Bush en Carlos Menem van Argentinië mede geleid tot de (bescheiden) bijdrage van de Argentijnen aan de geallieerde strijdmacht in de Golf. De in het nauw gedreven Venezolaanse president Carlos Andrés Pérez heeft in de afgelopen negen maanden van de voortdurende crisis in zijn land op de onverminderde steun van de Amerikanen mogen rekenen. Zelfs president Fernando Collor de Mello ontving, enkele dagen voordat hij door het Braziliaanse parlement werd geschorst, nog een bemoedigend briefje uit het Witte Huis.

Maar weinig staatshoofden in Latijns Amerika gaan er van uit dat de overwinning van Bill Clinton gunstiger is voor hun land dan het aanblijven van Bush. Onder hen is de president van Nicaragua, Violeta Barrios de Chamorro, die na de aanvankelijke politieke en financiële steun uit Washington nu is geconfronteerd met bevriezing van de Amerikaanse ontwikkelingshulp wegens de Amerikaanse onvrede over de sterke positie van de sandinisten. Woordvoerder van die onlustgevoelens is de Republikeinse senator Jesse Helms, een prominent vertegenwoordiger van de conservatieve vleugel binnen de Republikeinse partij en dus iemand die Bush te vriend heeft willen houden.

De regering-Clinton zal minder last hebben van deze pressie. Een door Democraten geleide Amerikaanse buitenlandse politiek zal evenwel, zo verwachten waarnemers, meer de nadruk leggen op de naleving van mensenrechten in Latijns Amerika dan tot nu toe het geval was. Met name in Midden-Amerika, waar de reputatie op dit gebied nog lang niet is gezuiverd, zal dat enige bezorgdheid wekken.

Bill Clinton is de grote onbekende in Latijns Amerika. Met name in Mexico is met verontrusting geconstateerd dat Clinton lang niet zo'n warm voorstander is van het recent gesloten vrijhandelsverdrag tussen Canada, de VS en Mexico (NAFTA) als George Bush. Vooral op het gebied van het milieu zou Clinton de bepalingen in het akkoord willen aanscherpen.

Toch, zo menen commentatoren en betrokkenen, is het niet erg waarschijnlijk dat de Amerikaanse politiek ten opzichte van Latijns Amerika drastisch zal veranderen. Voor zowel Democraten als Republikeinen is het uitgangspunt van het Latijns-Amerika-beleid de verdere stabilisatie van het democratiseringsproces op het continent. Hooguit zullen er andere accenten worden geplaatst bij grote programma's als het zogeheten "Initiatief voor de Amerika's' om van het continent één grote vrijhandelszone te maken, de moeizame "oorlog' tegen de drugs en de kwestie van de buitenlandse schulden.

    • Reinoud Roscam Abbing