Azie; China en Japan enigszins ongerust over beleid van Bill Clinton

PEKING/TOKIO, 4 NOV. De Chinese leiders zijn niet onverdeeld gelukkig met de verkiezing van Bill Clinton. De nieuwe Amerikaanse president zal mogelijkeen hardere houding inzake de mensenrechten in China zal aannemen. Ook Japan, dat nieuwe openingen zoekt in Azië, vreest voor een hardere aanpak van Peking en dat zou Tokio's diplomatieke zoektocht kunnen frustreren.

China's zenuwachtigheid dateert vanaf Clintons opmerking, enige maanden geleden, dat president Bush “dictators liefkoosde, van Bagdad tot Peking”. Clinton beloofde de democratische krachten in China actiever te zullen steunen. George Bush werd door Peking altijd gezien als een oude vriend en in 1988 sprak Deng Xiaoping zich vóór de verkiezingen openlijk uit voor Bush. Dat bleef ditmaal achterwege.

De vriendschap met Bush, daterend uit 1974 toen hij Nixons speciale afgezant in Peking was, bekoelde in augustus van dit jaar door zijn besluit om Taiwan uit electorale overwegingen 150 F-16-jagers te leveren. Bush sprak vervolgens toch opnieuw zijn veto uit over besluiten van het Congres om China's status van Meest Begunstigde Natie (MFN) aan voorwaarden inzake de mensenrechten te binden.

China was geen echt twistpunt in de eindfase van de Amerikaanse verkiezingscampagne. Clinton relativeerde naderhand zijn eerdere dreigement en stelde voorop dat hij China niet wilde isoleren, maar wel meer druk zou uitoefenen om de mensenrechtensituatie te verbeteren. “De heer Bush stuurde in het geheim twee mensen (Scowcroft en Eagleburger) naar China om de glazen te heffen met de Chinese leiders en hen in wezen te vertellen dat zij zich geen zorgen hoefden te maken. De Chinezen beloonden hem met het openen van onderhandelingen met Iran over de levering van nucleaire technologie ... Ik zal rigoureus zijn. Ik zal zeggen: als jullie MFN willen houden voor je staats- en privé-industrieën zul je een betere staat van dienst inzake de mensenrechten moeten tonen en je samenleving moeten openen”, aldus Clinton. De Chinezen hebben hun ongerustheid over Clinton binnenskamers gehouden en ook vandaag nog geen verklaring uitgegeven, maar dat betekent niet dat zij gekalmeerd zijn.

“Ik ben zeer bezorgd”, zei Han Xu, Chinees ambassadeur in de Verenigde Staten tijdens de Reagan-jaren. China betreurde in 1980 ook Reagans verkiezing, nadat deze had gedreigd om de twee jaar eerder door president Jimmy Carter verbroken diplomatieke betrekkingen met Taiwan te herstellen en Taiwan F-16's te verkopen. Maar het kwam tijdens Reagans presidentschap nooit zover.

Taiwan heeft goede connecties met Clinton die daar als gouverneur vier maal op bezoek is geweest aan het hoofd van handelsmissies. Hoe grondig het China-beleid van de nieuwe regering zal verschillen van dat van Bush zal afhangen van de bezetting van de sleutelposten op het ministerie van buitenlandse zaken. De namen van Richard Holbrooke en Michel Oksenberg circuleren voor de post van onderminister voor Aziatische Zaken. Deze twee hebben in 1978 onder Carter een doorbraak-rol gespeeld in het formaliseren van het in 1972 door president Nixon begonnen toenaderingsproces met China. Zij zullen een beleid van weinig verandering voorstaan, maar zelfs de meest bedaarde diplomaten bevestigen dat China redenen heeft om zich zorgen te maken en een tijd van nog grotere onzekerheid tegemoet gaat in de relaties met zijn belangrijkste handelspartner.

Japan vreest behalve in een nieuwe lijn in de buitenlandse politiek, vooral veranderingen op economisch terrein. Clinton heeft steeds gezegd dat hij absolute voorrang zal geven aan economisch herstel en dat hij, naast de nationale veiligheidsraad, een economische veiligheidsraad wil oprichten. En dat sluit niet uit dat Clinton alsnog met vergeldingsmaatregelen zal komen als het handelstekort met Japan niet vermindert.

Achter de hoop gaat dan ook vrees schuil. Te meer nu een protectionistisch Congres, waar de Democraten opnieuw de meerderheid hebben, straks niet langer door veto's van een president zal worden getroffen die van pure vrijhandel zijn geloofsbelijdenis maakt. Clinton wil een “faire” handelsverhouding met Japan, heeft hij voortdurend gezegd. Wat dat precies betekent, moet nog blijken. Maar de kans bestaat dat hij "Super 301' zal reactiveren, de handelswet die tariefsancties oplopend tot 100 procent in het vooruitzicht stelt voor landen die Amerikaanse produkten zouden weren van hun markten.

Minister Michio Watanabe van buitenlandse zaken, nooit verlegen om pittige uitspraken, zei gisteren dat hij grote handelsfricties voorzag als Clinton zou winnen, waarbij hij verwees naar de protectionistische handelstradities in de Democratische Partij.