'Vrijmetselaars in Italië "zondebok'; "Op momenten van ernstige crises worden de vrijmetselaars steeds gelijkgesteld met joden

ROME, 3 NOV. Elf jaar na het schandaal van de vrijmetselaarsloge Propaganda Due, die probeerde een staat binnen de staat te vormen, zijn vrijmetselaars in Italië opnieuw het doelwit geworden van de justitie. Er zijn verschillende aanwijzingen voor banden tussen vrijmetselaarsloges en de georganiseerde misdaad.

De justitie is achter het bestaan gekomen van niet-officieel erkende loges waarin mafiosi, rechters, politici en hoge bestuursfunctionarissen elkaar zouden ontmoeten. Een van de informanten is de arts Angelo Monaco, een vrijmetselaar die uit de officiële vrijmetselarij is gezet omdat hij banden onderhield met een onofficiële loge in Calabrië. Monaco heeft gezegd dat in de loges vaak ruilhandel werd gedreven met stemmen en opdrachten voor openbare werken.

Een andere poot onder het onderzoek is een dossier over de "loge van Via Roma' in Palermo. Dat dossier is achtergelaten door rechter Giovanni Falcone, die in mei werd vermoord door de mafia. Deze loge werd geleid door Pino Mandalari. Deze man staat bekend als financieel adviseur van Totò Riina, als leider van de bende van de Corleonesi de machtigste mafiabaas. In een van de afgeluisterde telefoontjes zou hij in verband zijn gebracht met de bouw van de elektriciteitscentrale bij Gioia Tauro.

Deze omstreden centrale heeft al jarenlang de aandacht van Agostino Cordova, procureur in de Calabrese stad Palmi en motor achter het onderzoek naar de vrijmetselarij. Een medewerker van Cordova heeft gisteren in Rome de ledenlijsten gekregen van de loge Grande Oriente d'Italia. Dit is de enige overkoepelende loge in Italië die door de Engelse "moederloge' is erkend.

Deze lijst, met 18.000 namen, wordt nu vergeleken met de lijsten die Cordova eerder in Genua in beslag heeft laten nemen. Hier zetelt een 69-jarige advocaat, Pietro Muscolo, die afkomstig is uit Calabrië. Muscolo leidt een overkoepelende, niet-erkende loge die zich Grande Oriente Italiana noemt. Hiervan zijn ongeveer zeventig lokale loges lid, met zo'n drieduizend leden.

Procureur Cordova had vanmorgen nog geen mededelingen gedaan over zijn onderzoek, maar duidelijk is dat het om een grootschalige affaire gaat. De Italiaanse media melden dat Cordova al tussen de 250 en 350 mensen in staat van beschuldiging heeft gesteld.

Een extreem-rechtse groep, de "Gewapende Falange', heeft zaterdag Cordova met de dood bedreigd. Deze groep heeft eerder van zich doen spreken door in samenwerking met de Baskische afscheidingsbeweging ETA aanslagen te plegen op Spaanse doelen in Rome.

De Sardijnse arts Armandino Corona, lid van de Republikeinse partij en tot tweeëneenhalf jaar geleden Grootmeester van de "officiële' loge Grande Oriente d'Italia, zei in een gesprek met La Stampa van vanmorgen dat er in Italië ongeveer dertig niet-erkende vrijmetselaarsfamilies bestaan. Veel daarvan gaan volgens hem terug tot de Tweede Wereldoorlog. Corona zegt dat de Amerikaanse bevrijders in Sicilië behoefte hadden aan betrouwbare referentiepunten en daar te hooi en te gras vrijmetselaarsloges hebben opgericht.

Van verschillende kanten is opgemerkt dat de vrijmetselaars als zondebok worden gebruikt voor de crisis die Italië nu doormaakt. “Op momenten van ernstige crises worden de vrijmetselaars steeds gelijkgesteld met joden”, zegt grootmeester Di Bernardo, leider van de "officiële' loge Grande Oriente d'Italia. “We herinneren ons allemaal nog dat in 1927-28, toen de lire instortte, de schuld werd gegeven aan joden en vrijmetselaars. Mussolini gaf het startsein voor de jacht op de vrijmetselaars.”

In de Italiaanse geschiedenis hebben vrijmetselaars steeds een belangrijke rol gespeeld. Een van de eerste aanzetten tot de Risorgimento, de Italiaanse eenwordingsstrijd, kwam van de geheime vrijmetselaarsloges. Toen die strakker onder Franse controle werden gebracht, werd hun rol overgenomen door andere geheime genootschappen, de Carbonari.

Zeker in de eerste jaren van het Italiaanse koninkrijk, maar ook later, waren topposities in het bestuursapparaat in handen van mensen die ook lid waren van vrijmetselaarsloges. Dat paste in de officiële doelstellingen dat de loges moeten bijdragen tot een betere wereld.

De vrijmetselarij stamt uit Schotland en Engeland, en komt voort uit middeleeuwse gildes van metselaars. Tolstoi beschrijft in zijn Oorlog en Vrede hoe zijn hoofdpersoon Pierre Bezoechow een troffel in de hand krijgt als hij wordt ingewijd tot vrijmetselaar.

In die periode, de 18de eeuw, waren de vrijmetselaarsloges al veranderd van beroepsorganisaties, met een gemystificeerde geschiedenis die soms teruggaat tot de Egyptische bouwkundigen, in een genootschap van notabelen die vaak het streven naar algemene en naar persoonlijke vooruitgang combineerden.

Vrijmetselaarsloges komen traditioneel veel voor in de Angelsaksische wereld. In de Latijnse landen stelden de loges zich in hun streven naar vooruitgang vaak fel tegen de katholieke kerk op, wat hen in conflict bracht met de Britse "moederloge'. In Frankrijk kwam het tot een breuk toen de Franse loge geloof in God niet meer verplicht stelde voor toetreding.

In de reacties op het justitiële onderzoek is van verschillende kanten opgemerkt dat geheime organisaties geen plaats meer hebben in een democratische samenleving. In andere landen zijn de loges vaak veranderd in sociale clubs, in Italië zijn ze gedegenereerd tot pure zakencomités, schreef La Stampa vanmorgen in een commentaar. Waarbij de krant aantekent dat dit zich organiseren in met geheimzinnigheid omgeven kliekjes een typisch Italiaanse ondeugd is: politieke partijen, grote bedrijven en de katholieke kerk doen hetzelfde.

Na het schandaal van de vrijmetselaarsloge Propaganda Due, die werd geleid door de financier Licio Gelli, is in 1982 het lidmaatschap van geheime organisaties strafbaar gesteld in Italië. De afgelopen maanden is herhaaldelijk gespeculeerd op nieuwe ondermijnende activiteiten door Gelli, die zijn gevangenisstraf met een twijfelachtig medisch attest heeft weten te veranderen in huisarrest. Het is nog onduidelijk of Gelli een rol speelt in dit nieuwe netwerk van loges dat nu wordt onderzocht.