Koppelen is toverwoord bij toezicht overheid

DEN HAAG, 3 NOV. De Nederlandse overheden proberen in snel tempo zicht te krijgen op de omvang en de samenstelling van de bevolking. De vliegtuigramp in de Bijlmer blijkt na een maand een katalysator voor een discussie over illegalen in Nederland en over hoe deze groep zichtbaar kan worden gemaakt door het bijwerken en effectiever maken van bevolkingsadministraties.

De gemeente Amsterdam had bij de afwikkeling van de ramp begin oktober grote moeite te achterhalen hoeveel mensen er mogelijk in de getroffen flats gewoond hadden. Dit was het gevolg van "vervuilde databestanden' bij het bevolkingsregister en woningbouwcorporaties en van het feit dat aangenomen kon worden dat veel mensen illegaal - dus ongeregistreerd - op de plek van het ongeluk woonden.

De Nederlandse overheid tracht sedert jaren door middel van het inrichten vanelektronische Gemeentelijk Basisadministratie (GBA) een actueel zicht te krijgen op de samenstelling en omvang van de bevolking. De voltooiing van dit systeem, dat oorspronkelijk in 1989 zou worden ingevoerd, is onlangs opnieuw uitgesteld omdat onder meer de benodigde computerprogramma's technisch niet voldeden.

Beeldbepalende politici als CDA-fractievoorzitter Brinkman, PvdA-partijvoorzitter Rottenberg brachten de afgelopen dagen de kwestie van de gebrekkige bevolkingsadministraties rechtreeks in verband met het probleem van de illegale vreemdelingen. Dit gebeurde na uitspraken van de Rotterdamse burgemeester Peper, die sprak over een sociale fraudezaak waarbij duizend fictieve Turken zouden zijn ingeschreven op een adres. Bovendien publiceerde de gemeente Den Haag afgelopen vrijdag een onderzoek waaruit bleek dat in die gemeente naar schatting 20 tot 23 duizend illegalen wonen. De Haagse burgemeester Havermans riep bij die gelegenheid op tot verscherping van het uitzettingsbeleid van illegalen. Rottenberg en Brinkman kwamen met gelijksoortige gespierde geluiden.

Staatssecretaris Kosto (justitie) beschouwt alle rumoer over het illegalenvraagstuk als een ondersteuning van het beleid dat hij de afgelopen twee jaar op dit terrein in relatieve stilte gevoerd heeft. De oproep die bijvoorbeeld nu gedaan wordt door de gemeente Den Haag om illegalen uit te sluiten van allerlei sociale voorzieningen sluit naadloos aan bij de aanbevelingen die vorig jaar werden gedaan door een commissie onder leiding van oud-staatssecretaris Zeevalking. De aanbevelingen werden in grote lijnen overgenomen door het kabinet.

Kennelijk bestaat op dit moment, veel meer dan begin vorig jaar toen de commissie Zeevalking haar rapport publiceerde, eensgezindheid over een straffere aanpak van illegale vreemdelingen. Het grote probleem hierbij is dat illegalen, per definitie in demografisch opzicht een "dark number' vormen aangezien zij zich ontrekken aan systematische registratie. Het toverwoord voor de oplossing van dit probleem is: koppelen van databestanden.

Justitie werkt op dit moment aan de opbouw van een geautomatiseerd administratiesysteem waarin vreemdelingendiensten bijvoorbeeld precies de verblijfstatus van geregistreerde vreemdelingen kunnen bijgehouden. In juni van dit jaar werd met dit systeem begonnen bij de vreemdelingendienst in Den Haag. Het is de bedoeling dat dit Vreemdelingenadministratiesysteem (VAS) volgend jaar landelijk operationeel is. Op dit moment wordt gewerkt aan een koppeling van dit systeem met de Gemeentelijke Basisadministratie zodat automatisch bij de burgelijke stand kan blijken of iemand legaal in Nederland aanwezig is en of hij terecht aanspraak kan maken op bepaalde voorzieningen. De werkgroep “Koppeling” van de Interdepartementale Stuurgroep Immigratie onderzoekt of die koppeling klopt volgens de regels.

Deze ontwikkeling op het terrein van het vreemdelingenbeleid loopt geheel in pas met een groot aantal naast aangelegen beleidsterreinen, die allen tot doel lijken te hebben de overheid meer inzicht te geven in de handel en wandel van haar burgers. De consensus over de noodzaak van het koppelen van het Vreemdelingen Administratiesysteem aan de Gemeentelijke Basisadministratie, of, zoals in Amsterdam al het geval is, van vreemdelingenadministratie aan de systemen van de fiscus, bestaat ook in grote lijnen over de koppeling tussen de bestanden van gemeenten, sociale diensten en de fiscus. Dat betekent dat niet alleen illegale vreemdelingen geheel “doorzichtig” worden voor overheidsadministraties maar ook de burgers die het niet nauw nemen met bijvoorbeeld bijstandsuitkering of belasting.