Bush en Clinton herademen na harde campagne

WASHINGTON, 3 NOV. In de Verenigde Staten is de campagne voor de verkiezingen afgesloten. Voor president Bush was het gisteren de laatste campagnedag van zijn leven.

Tijdens een bijeenkomst 's ochtends vroeg in New Jersey zei hij opgelucht: “Daar gaan we dan, de laatste dag dat ik ooit campagne zal voeren voor mijzelf.” Clinton sloot zijn campagne af in zijn woonplaats Little Rock in Arkansas.

Ook als Bush vannacht zou winnen, zou hij niet meer kunnen worden herkozen, omdat Amerikaanse presidenten maximaal twee termijnen mogen dienen. Bush gaf toe dat hij niet van de campagne heeft genoten. Hij noemde gisteren deze herverkiezingsronde “zeker het onprettigste jaar van mijn leven”, mede omdat “de nationale media ons vanaf de eerste dag gewoon hadden afgeschreven”.

Hij ging nog verder het rijtje van zijn favoriete doelwitten af, zoals het karakter van Clinton en de “maffe opiniepeilers”. Zijn toespraken waren soms verward en incoherent, maar hij liet zich toch oppeppen door de aanwezige juichende Republikeinen.

De enthousiaste menigten zijn altijd weer in staat om de overbelaste kandidaten na hun lange tochten wakker te houden. Zo nu en dan gooide de vermoeide president “fantastisch, geweldig” door zijn toespraak heen, als er tijdens zijn aanvallen op Clinton werd gejoeld.

Soms kwamen er weer flarden van vorige campagnes en van de Republikeinse conventie naar boven. “We zijn één natie onder God, de wereldleider en vergeet het niet: Stem op George Bush”, zei hij in New Jersey.

Hij herinnerde zich hoe hij in het presidentiële zomerverblijf in Camp David bad tijdens de Golfoorlog. “Ik bad samen met Barbara Bush dat ik het goede zou doen”, zei hij. “Het was een trots moment. En de pers en de media zullen het niet verdraaien. Het was passend en edel.” Later in Kentucky brak zijn stem van ontroering toen hij de Golfoorlog ter sprake bracht.

Zijn felste aantijgingen werden altijd gevolgd door zijn vormeloze glimlachje, dat moet betekenen dat hij het toch niet zo erg meent. Gistermorgen in New Jersey stonden er ook Democraten met spandoeken met het woord “leugenaar” vooraan in de menigte, maar anders dan gewoonlijk werd er door de Republikeinse staf niets tegen ondernomen.

De moraal bij de campagnestaf van Bush is gezakt. De meeste opiniepeilingen voorspellen een flinke overwinningsmarge voor Clinton. Maar het weer is vandaag over heel Amerika slecht en dat is ongunstig voor de Democraten, die minder gauw naar de stembus gaan. De sneeuwbuien vallen vooral in de minder bevolkte en dus minder invloedrijke deelstaten, maar bijna overal in het noorden, het midden-westen en in het dicht bevolkte noordoosten zullen er zware regenbuien vallen. Zowel Republikeinen als Democraten hebben dus forse acties opgezet om hun kiezers naar de stembus te jagen.

Pag 4: Veel kiezers gingen eerder

Er zijn tegenstrijdige berichten over de hoeveelheid nieuwe kiezers die is geregistreerd. Daar bestaat na de verkiezingen pas zekerheid over. In sommige deelstaten zoals Texas hebben de kiezers al twee weken kunnen stemmen en één miljoen mensen heeft daar al gebruik van gemaakt. Clinton heeft Texas meermalen bezocht om deze vroege kiezers te beïnvloeden.

Tot het laatst toe heeft Clinton, die nauwelijks meer sliep, campagne gevoerd alvorens naar zijn woonplaats Little Rock in Arkansas terug te keren om daar stemmen. Gisteren trok hij nog door een negental deelstaten. De kiezers sprak hij vaak vlakbij de vliegvelden toe. Door zijn heesheid heeft hij zijn boodschap aan de kiezers moeten beperken en dat heeft hem goed gedaan. Hij concentreerde zich op zijn positieve boodschap en onthield zich van rijen weerleggingen van de beschuldigingen van Bush. “Ik heb mijn stem verloren om jullie een stem te geven in Washington”, zei hij in Cleveland.

Een glunderende miljardair Ross Perot had gisteren duidelijk de dag van zijn leven bij een slotbijeenkomst van zijn supporters, die de arena in zijn woonplaats Dallas slechts half vulden. Hij genoot duidelijk van het gejuich. Hij stortte zijn populistische leefregels over het publiek uit. “You're the boss, I am Ross”, zei de voormalige computerverkoper aan zijn publiek. Hij beschreef voor het gewillige publiek zijn grote daden bij de televisiedebatten en hoe hij slechts drie mensen had vooruitgestuurd, terwijl politici als Clinton en Bush wel 250 en 350 helpers hadden “op kosten van de belastingbetaler”. “En daar was ik, zonder begeleider, zonder schoonheidsdeskundige en zonder adviseurs”, zei hij. “Als ik word gekozen, zal ik morgenavond avond al in Washington zijn om dit varkentje even te wassen.” Zijn voltallige gezin was op het podium aanwezig. Aan het slot werd “When Ross Perot comes marching in” gespeeld, waarbij hij met zijn vrouw en dochters ging dansen. Eindelijk heeft hij dan bewezen dat hij geen “deserteur” is zoals de weekbladen over zijn opstappen in juni schreven.