Britse premier zet Tories in het Lagerhuis voor het blok

LONDEN, 3 NOV. Het wordt erop of eronder als John Major morgen de zelfgezochte confrontatie met zijn partij over "Maastricht' aangaat. Ondanks ongekende pressie op Eurosceptici om loyaal aan hun premier en partijleider te zijn, lijkt het aantal rebellen ook vandaag nog boven het kritieke aantal van dertig te liggen.

Ministers houden vol dat sommigen van hen, wanneer ze morgen door de lobby moeten, zullen beseffen welke enormiteit ze zouden begaan door zich achter Labour te scharen, en alsnog met de regering zullen meestemmen. Maar de Eurosceptici zelf houden vol dat ten minste 37 Conservatieven “keihard tegen” blijven. Dat betekent dat Majors politieke geloofwaardigheid, en op termijn zijn functie, in handen ligt van minderheidspartijen.

Vandaag de hele dag nog deden ministers hun best de rebellen te overtuigen dat alleen al Labours besluit om de stemming over de regeringsmotie als een stemming over de mate van vertrouwen in de regering te behandelen, de verplichting met zich meebrengt om solidair met de premier te zijn.

John Major zelf hield Lagerhuisleden in besloten kring voor dat ze zich niets moesten aantrekken van het “Eurogeklets” in de pre-ambule tot het Verdrag van Maastricht, omdat die “geen enkele wettelijke status heeft”. Major ging zelfs zover dat hij zichzelf ook als Euroscepticus betitelde, maar voor de harde kern was ook dat niet genoeg.

“Morgen is het hom of kuit”, zei de Euroscepticus Bill Cash. “In een later stadium wordt het veel moeilijker om de zaak tegen te houden. Van het dreigement dat de premier zou kunnen aftreden als hij verliest, moeten we ons niets aantrekken. Dat is gewoon dreigen, meer niet.”

De Conservatieve regering brengt morgen een motie in stemming waarin het Lagerhuis in feite gevraagd wordt te beginnen met het laatste stadium, voorafgaand aan ratificatie van het Verdrag van Maastricht. Op zichzelf is de motie overbodig, maar John Major heeft om voor vriend en vijand ondoorgrondelijke redenen besloten zijn partij op deze manier te laten voelen wie de baas is. De premier zegt dat zijn onderhandelingspositie bij de Europese top in Edinburgh, in december, sterker zal zijn, wanneer hij kan demonstreren dat het hem ernst is met de ratificatie. Maar in een aantal Europese hoofdsteden worden over die redenering de wenkbrauwen opgetrokken en het argument wordt al evenmin van harte ondersteund door de supporters van de premier. Major had immers eerder beloofd dat hij het Lagerhuis niet zou confronteren met ratificatie dan nadat 1) duidelijk zou zijn geworden hoe Denemarken alsnog het Verdrag zou kunnen ratificeren en 2) het beginsel subsidiariteit zou zijn uitgewerkt. Opponenten van Major zeggen dat aan geen van de twee voorwaarden behoorlijk is voldaan en verwijten hem ook op dit punt zwalken.

Labour ziet het als zijn eerste taak om te proberen de regering ten val te brengen. Op Labour-Lagerhuisleden ligt dan ook een zogenaamde three line-whip (de sterkste vorm van fractiediscipline) om morgen tegen de regeringsmotie te stemmen. John Smith riskeert zijn pro-Europese reputatie, maar doet dat liever dan het verwijt te krijgen dat hij geen waarachtige oppositie voert tegen een regering die presideert over een land in rampzalige economische neergang. Om het de Conservatieve afvalligen zo gemakkelijk mogelijk te maken heeft Labour zijn eigen amendement op de motie ingediend met het voorstel om te wachten met de verdere parlementaire behandeling van het Verdrag van Maastricht tot na de Europese top in Edinburgh.

De Liberale Democraten laten hun pro-Europese gezindheid vóór alles gaan. Zij zullen daarom, op één afvallige na, met de regering meestemmen en zo een tegenwicht vormen voor de afvalligen in de Conservatieve gelederen. Desondanks lijkt het erop dat Major het voor winst moet hebben van de Ulster Unionists (tegen) en van pro-Europeanen in de Labour-partij die ongehoorzaam durven zijn aan hun eigen partijleider.

Ondanks eerdere dreigementen in die richting lijkt het nu onwaarschijnlijk dat Major het ontslag van zijn hele kabinet zal aanbieden, indien hij de stemming verliest. Te verwachten valt dat het Lagerhuis na verlies gevraagd zal worden te stemmen over een motie van vertrouwen. Daarin zullen alle Conservatieven wel loyaal achter hun premier gaan staan. Major regeert in dat geval door, maar met nog verder gedeukt prestige.

Dat hij op korte termijn zal worden vervangen, lijkt onwaarschijnlijk, al was het alleen maar omdat er geen natuurlijke opvolger voorhanden is. Verliezen van de stemming zou betekenen dat verdere ratificatie van het Verdrag van Maastricht in de ijskast wordt gezet, tot ten minste het volgend jaar. Mocht de regering dan alsnog proberen de behandeling door te zetten in het zogenaamde commissie-stadium, dan heeft alleen Bill Cash al 220 amendementen klaarliggen, om de behandeling maximaal te vertragen.