Vredeskansen nemen in Angola met het uur af

NAIROBI, 2 NOV. De gewelddadige ontwikkelingen in Angola in de laatste 48 uur vallen steeds moeilijker te stoppen. De gemelde dood vanmorgen van twee hoge Unita-leden in Luanda zal opnieuw tot een escalatie van de gevechten kunnen leiden. Volgens de Angolese politie werden gisteren Unita-vice-president Jeremias Chitunda (die overigens volgens sommige berichten onlangs uit de Unita is gestapt) en de militaire leider Elias Salupeto Pena gedood toen zij de hoofdstad probeerden te ontvluchten. Pena was een sleutelfiguur in Luanda. Hij onderhandelde namens Unita met de MPLA-regering en de VN. Na de voor Unita ongunstige verkiezingsuitslag vorige maand gebood Pena alle Unita-officieren om het nieuwe regeringsleger te verlaten.

Alle andere hoge Unita-leiders verblijven sinds enkele weken in Angola's tweede stad Huambo. Hun reactie op de dood van hun twee collega's in Luanda zal in belangrijke mate bepalen of de burgeroorlog op grote schaal wordt hervat.

De vrijdagochtend vroeg begonnen gevechten in Luanda leidden niet de nieuwe burgeroorlog in. De hoofdstad is een bolwerk van het MPLA en Unita kan nooit serieus hebben overwogen om Luanda in te nemen. De Unita-strijders in Luanda toonden vooral hun frustraties met de verkiezingsnederlaag en misschien voelden ze zich bedreigd in een pro-MPLA-omgeving.

Veel onrustbarender zijn de berichten over gevechten in andere delen van het land. Volgens een bron binnen de Verenigde Naties zouden in de afgelopen weken Unita-strijders eenderde van het land hebben bezet. In zeven steden namen zij het plaatselijke bestuur over. Unita-troepen zouden volgens onbevestigde berichtende steden Lobito en Benguala omsingeld houden. De Unita-leiding spreekt deze berichten niet tegen. Het zou echter niet om militaire acties gaan, maar een spontane volksopstand betreffen.

Even onrustbarend zijn de berichten over moorden op MPLA-aanhangers in deze gebieden. Een paar dagen geleden bijvoorbeeld werd een prominente MPLA-aanhanger in Huambo vermoord. Tijdens de al even chaotische dagen in 1975 rond de onafhankelijkheid vermoordde de Unita talrijke MPLA-aanhangers in Unita-gebieden.

Tot nu toe heeft voor zover bekend de MPLA-regering alleen de zogenaamde oproerpolitie ingezet. Deze in blauwe uniformen gestoken, zwaarbewapende troepen handhaafden tijdens de slecht verlopen demobilisatie van Unita en MPLA-regeringstroepen in de afgelopen maanden de orde. Het nieuwe regeringsleger, waarin ex-soldaten van Unita én MPLA zaten tot die van Unita zich terugtrokken, heeft nog geen bevelen ontvangen van de regering om in actie te komen. Wanneer dit wel gebeurt zal dit welhaast onvermijdelijk tot een escalatie van het conflict leiden. President Dos Santos staat onder zware druk van haviken in zijn partij om veel harder op te treden tegen de Unita-provocaties.

De opties om het uitbreken van een totale oorlog te voorkomen worden nu evenwel met het uur kleiner. Grote buitenlandse druk op Unita is de afgelopen dagen achterwege gebleven. De oproep van VN-secretaris-generaal Boutros Boutros Ghali gisteren betrof het eerste krachtige protest van de VN in vele maanden tegen schendingen van het vredesakkoord door Unita.

Intussen blijft de Zuidafrikaanse rol in Angola uiterst schimmig. Volgens Zweedse diplomaten uit Angola zou Zuid-Afrika vorige maand al 275 man militair personeel hebben gestuurd naar Unita-gebieden in het zuiden. Zuid-Afrika'sminister van buiitenlandse zaken Botha ontkende vorige weeek een bericht in een Zuidafrikaanse krant als zou Pretoria duizenden militairen naar Angola hebben gestuurd om Unita bij te staan. Zuidafrikanen hielpen Unita-leider Jonas Savimbi tijdens diens verkiezingscampagne.