Ons immigratieland

Op het Amerikaanse televisienieuws worden met enige regelmaat vluchtelingen uit Haïti vertoond. Ze zitten of staan in propvolle wankele bootjes, willen naar de vetpotten van de Verenigde Staten maar zijn door de kustwacht ontdekt. Ze worden teruggestuurd. In Haïti weet nog niet iedereen dat de Amerikaanse vetpotten leeg zijn en was het wel algemeen bekend dan zou het waarschijnlijk toch niet worden geloofd, want ze zien daar op hun televisie heel andere beelden uit de Verenigde Staten. Over de vraag wie moet worden toegelaten en wie teruggestuurd kan men het in Washington niet eens worden. Uit Haïti komen voornamelijk "economische' vluchtelingen en die mogen er niet in.

Op een avond: weer zulke bootjes op de televisie, maar nu volgeladen met Noordafrikanen die naar Spanje wilden en vanuit dat land eventueel verder. Het programma heette: De achterdeur van Europa. Er werd foutloos in beschreven hoe de Europese "binnengrenzen' binnenkort zullen verdwijnen, waarna de Europeanen met dezelfde vraagstukken te maken krijgen als de Noordamerikanen. Degenen die nu uit het voormalige Joegoslavië en het vroegere Sovjet-blok komen, zijn de voorhoede, zei de commentator. Er was geen leedvermaak in zijn stem.

In een vraaggesprek met deze krant heeft de Duitse minister van buitenlandse zaken erop aangedrongen dat Nederland een groter aandeel zal nemen in het "opvangen' van vluchtelingen uit Bosnië. Polen krijgt al een subsidie van de Duitsers om zijn grens met Roemenië beter te bewaken. In het zuiden van Frankrijk zijn duizenden Noordafrikaanse werklozen. In Nederland puzzelen de autoriteiten over illegale werknemers en -gevers en over het vraagstuk van de Bijlmer, waar na de vliegramp veel meer mensen bleken te wonen dan stonden ingeschreven. Dat alles en nog veel meer is algemeen bekend.

Nu is er op achttien oktober in de zondagskrant van HP/De Tijd een vraaggesprek met minister H. van den Broek verschenen. Daarin zegt hij: “Nee, Nederland is geen immigratieland en dat blijft zo.”

Vraag: Hoe kan hij dan aan de oproep van minister Kinkel gehoor geven?

Antwoord: “Nu, die oproep hebben wij wat betreft de ontheemden uit Joegoslavië volledig gehonoreerd. En ik heb hem ook gesteund in zijn appèl op de andere lidstaten om vluchtelingen uit Joegoslavië op te nemen. Maar het is een heel gevoelig vraagstuk. We weten allemaal dat alle EG-staten op dit moment met hun eigen asielprobleem worstelen. We moeten ons er gewoon op voorbereiden dat er veel groter stromen asielzoekers deze kant op komen wanneer de instabiliteit in het oosten blijft toenemen en etnische conflicten uitbarsten. Ik denk dat de hele asiel- en immigratieproblematiek een van de belangrijkste onderwerpen zal worden in de samenwerking tussen de Twaalf de komende jaren.”

Wat zou de minister bedoelen? Eerst het ferme "Nee - en dat blijft zo', en dan een reeks vries- en dooizinnen. De heer Van de Broek heeft in de tien jaar van zijn ministerschap geen naam gemaakt met hoekige uitspraken. Uit zijn verklaringen kan je vaak meer dan de helft schrappen; om dat te laten zien heb ik hem in zijn antwoord volledig geciteerd. "Gevoelig vraagstuk ... worstelen ... belangrijkste onderwerpen ... komende jaren', daar gaat het niet om. De kern is dat hij "veel groter stromen asielzoekers' verwacht, en dat Nederland "geen immigratieland is' en dit, als het aan hem ligt, ook niet zal worden.

Als dit valt te rijmen, hoe stelt hij het zich dan voor? De Duitsers zullen ervoor bedanken hun land als bufferstaat te laten gebruiken; dat blijkt uit het ongeduld van minister Kinkel. De Polen hebben al Russische gastarbeiders die ze het liefst doorverwijzen naar het Westen. Spanje, een jaar of twintig geleden nog een emigratieland, ontvangt nu de eerste vluchtelingen uit het onmetelijk hongergebied van Afrika. Dat alles voltrekt zich ongeveer zoals het al tientallen jaren aan de grenzen van de Verenigde Staten toegaat. Pat Buchanan, de vooraanstaande rechtse ijzervreter die men van CNN kent, had er een eenvoudige oplossing voor: een muur bouwen aan de grens met Mexico. Maar dan zijn er nog altijd de twee kustlijnen.

Of de Westeuropeanen het willen of niet - ze willen niet -, hun landen bij elkaar worden "in de komende jaren' een immigratiewerelddeel, zoals de Verenigde Staten dat zijn. De Amerikanen hebben er ervaring mee; ze hebben er hun succes aan te danken gehad. Nu verandert hun maatschappij onder druk van een immigratie die niet meer cultureel, etnologisch en politiek geassimileerd kan worden. Het staat goed beschreven in Arthur Schlesinger's essay The Disuniting of America.

West-Europa en dus ook Nederland blijven immigratiegebied. Dat wil ik de minister wel tegenspreken. Het hangt er nu vanaf, op welke manier. Dat kom je niet te weten als je deze toekomst bij voorbaat ontkent.

    • H.J.A. Hofland