Hese Clinton en bleke Bush bevechten elkaar tot het einde

EAST RUTHERFORD, 2 NOV. Met I am back on my feet again, gezongen door Michael Bolton, hebben Democratisch presidentskandidaat Bill Clinton en zijn entourage gisteren in een loeiend en golvend overdekt stadion, vlakbij New York, een bijna-overwinningsfeest gevierd. One more day, one day more to revolution zong het koor van de populaire Broadway-musical Les Misérables. Sterren als Glenn Close, Kathleen Turner, muzikanten Steven Stills, Gregory Hines en Winston Marsalis kwamen Clinton met muziek of toespraken aanbevelen.

Clinton stijgt weer in de opiniepeilingen. Ook de streng geselecteerde ondervraagden, die het meest waarschijnlijk zullen gaan stemmen, geven Clinton een marge van 8 procent boven Bush volgens een peiling van CNN/USA Today van vandaag. Vrijwel alle Amerikaanse mediacommentatoren voorspellen een overwinning voor Clinton komende dinsdag.

De massabijeenkomst in East Rutherford, in de deelstaat New Jersey, in de schaduw van New Yorks Manhattan, was de daverende grote finale vóór de verkiezingen. Het evenement kon via satellietverbindingen in zalen in heel het land worden gevolgd. Vandaag maakt Clinton nog een lange vliegtoer door het land met korte tussenstops om aanhangers aan te moedigen. Zij moeten de kiezers naar de stembus drijven. New Jersey is een van de meest omstreden deelstaten. President Bush was er gisteren ook en vandaag kwam hij weer terug.

Voor Clinton is New Jersey het soort deelstaat waar zijn coalitie zou moeten kunnen winnen. Het gaat, zoals hij jaren geleden al zei, om het winnen van de Bruce Springsteen Vote. De geboortegrond van Springsteen telt veel babyboomers van de lagere en de middenklasse uit de voorsteden. New Jersey is een mengeling van oude voorsteden met soms oud-Nederlandse namen, romantische huizen, nieuwe ontwikkelingsprojecten, raffinaderijen, chemische industrieën, afvalplaatsen en een spaghetti van eeuwig verstopte autobanen. Na de oorlog stemde de deelstaat, op twee verkiezingen na, altijd Republikeins.

De Democratische gouverneur van New Jersey, James Florio, is een ongunstig voorbeeld voor Clinton. Veel inwoners zijn nog steeds ontstemd over diens drastische belastingverhogingen. De Democraten verloren flink tijdens de tussentijdse verkiezingen in 1990. De vertegenwoordigers van de anti-belastingorganisatie, Hands Across New Jersey, weten nu niet wat ze moeten stemmen. “Het is de ene, de andere en dan weer de ene”, zegt Ellen Thorvund, coördinatrice van de organisatie. Perot heeft er nog aanhangers maar de stemmen gaan ook naar Bush en Clinton.

Gisteren sprak Clinton zelf slechts kort, want hij heeft weer last van zijn stem. Bij campagnes eerder op de dag moest hij soms fluisteren door de microfoon. 's Avonds namen Hillary Clinton en vice-presidentskandidaat Albert Gore grotendeels de honneurs waar om Bill Clinton te ontlasten. Gore speelt daarbij een veel minder ondergeschikte rol dan zijn tegenhanger, vice-president Dan Quayle. Hij voert meer campagne voor zichzelf dan voor Clinton, die de reeks redevoeringen besloot met zijn pleidooi voor verandering en vernieuwing zoals die via de lijn Lincoln, Teddy Roosevelt, Franklin Roosevelt en Kennedy in Amerika tot stand was gebracht.

Zijn stembanden spelen Clinton vaak parten. Zaterdagnacht stokte hij plotseling bij het opnemen van een campagnefilmpje. Een poosje later communiceerde hij met zijn medewerkers in gebarentaal. Nu blijft de oude campagnespot op de buis waar Clinton slechts op afstand stukken bestudeert en zich niet rechtstreeks tot het publiek richt. De laatste weken van de campagne heeft Clinton nauwelijks geslapen. Gistermorgen ging hij rond een uur of vijf naar bed en stond hij om acht uur weer op. Voor de pers die hem in een vliegtuig volgt, is het nauwelijks vol te houden. Cameramensen raken verstrikt in hun eigen snoeren, journalisten vergeten hun spullen op de vele stopplaatsen, van bandrecorders tot computers. Maar de kandidaat blijft wakker handen schudden en praten of fluisteren, dag en nacht.

President Bush ziet er uitgeput uit. De 68-jarige man heeft dikke wallen onder de ogen, en hij is bleek, als hij geen televisieschmink op heeft. Hij heeft zijn schelmse vermoeidheidseuforie van vorige week verloren. Ook zijn naaste medewerkers geven nu toe dat hij blijft hangen in de peilingen. Het beeld van het aantal deelstaten voor Bush ziet er nog slechter uit. Hij had weinig positiefs over zijn plannen te vertellen, wel veel sombers over Clinton. Met zijn ijzeren discipline bleef hij gisteren tijdens campagnebijeenkomsten in onder andere Connecticut, Michigan en New Jersey aanvallen doen op het karakter van zijn tegenstander. “Wij hebben de uitdrukking Slick Willy niet uitgevonden. Dat gebeurde in Arkansas. Die was er gedurende de hele Democratische voorverkiezingen”, zei hij, waarbij hij nogmaals Clintons verklaringen van de diensplichtontwijking uiteenzette. “Ik heb wat fouten gemaakt”, geeft Bush altijd toe. “Maar uiteindelijk zullen de mensen zeggen, kijk, wie kunnen we vertrouwen.”

De karakterkwestie werkt echter niet meer zo in het voordeel van Bush omdat nieuwe onthullingen over zijn rol in de Iran-contra-affaire ook zijn eerlijkheid in twijfel trekken. Dergelijke onthullingen hebben zelden een dramatisch politiek effect, omdat de mensen ze vlak voor de campagne minder serieus nemen. Toch halen ze vaart uit de campagne van Bush. Hij moet er vaak vragen over beantwoorden en hij is dan geërgerd. Hij verdedigt zich met: “Te worden aangevallen door Clinton is het zelfde als lelijk te worden genoemd door een kikker”.Perot verscheen in levende lijve in Californië en zijn trouwste aanhangers wachtten hem in rijen op om hem de hand te kunnen schudden. “We gooien de Republikeinen en de Democraten in een mixer en wat er uit komt, is verantwoordelijk voor deze rotzooi”, zei hij. Ook verscheen hij in televisie-advertenties van drie kwartier en van een uur. Clinton viel hij aan op de kippenfarms die in zijn deelstaat geen economische vooruitgang zouden brengen. Ondanks zijn intensieve media-campagnes zakt Perot steeds verder weg in de opiniepeilingen. Perot is van de meest betrouwbare de minst betrouwbare kandidaat geworden. Bush geniet nog steeds het meeste vertrouwen van gepeilde kiezers. Toch krijgt de minder betrouwbare kandidaat, Clinton, het meeste bijval.

    • Maarten Huygen