AMERIKAANSE VERKIEZINGSKOORTS IN NEDERLAND; Het geeft niet voor wie, maar 'do go vote'

De koorts voor de spannendste presidentsverkiezing in jaren is overgewaaid naar de Amerikanen die in Nederland wonen. Zo'n 22.000 zijn het er en of ze nu voor Bush of voor Clinton zijn, de oproep luidt: "Go vote!'

Achter het spreekgestoelte staat Elisabeth Good en zij belooft haar kiezers een snacktime van 20 minuten. Haar opponente, Ashley Cockerham stelt daarop maar liefst 24 minuten snacktime in het vooruitzicht. De kiezers mogen hun conclusies trekken. Eén voor één worden ze uitgenodigd naar het stemhokje te komen achter in de klas.

Stu Smith, leraar op de American School in Wassenaar, heeft in zijn klas, met kinderen van acht en negen jaar, presidentsverkiezingen georganiseerd. In zijn lokaal hangen posters: "A vote for Elisabeth is a vote for no homework' en: "Ashley's the best president'. De winnaar is vandaag president van de klas en mag beslissen wat er wordt gedaan.

Met hoge Uncle-Sam-hoeden op luisteren Smith's leerlingen aandachtig naar een medewerkster van het Amerikaanse consulaat, die uitlegt hoe verkiezingen worden gehouden en wat Republikeinen en Democraten zijn. De kinderen zijn goed op de hoogte. Ze weten dat Ross Perot een onafhankelijke kandidaat is, dat hij uit Texas komt en immens rijk is. Ze weten ook dat hij zich opnieuw kandidaat heeft gesteld en Jan weet zelfs dat dat Bill Clinton stemmen kost en dat de race verschrikkelijk spannend is.

Elisabeth en Ashley hebben volgens hun leraar een "nette campagne' gevoerd. Tot een dag voor de verkiezingen heeft Elisabeth het iets beter gedaan dan haar tegenstandster. Dit is het uur der waarheid. Sarah komt als eerste uit het stemhokje. Ze heeft op Elisabeth gestemd omdat ze Ashley's snacktime te lang vond: “Dan ga ik me vervelen.” Twee grapjassen hebben een stem uitgebracht op de Halloween-pompoen die op Smith's tafel staat.

De verkiezingskoorts die in de Verenigde Staten woedt, is ook overgewaaid naar de expatriates die overseas wonen. Wie wil, kan de nacht van dinsdag op woensdag voor de Amerikaanse televisie doorbrengen in het Hilton in Amsterdam. Tijdens de "US election night', georganiseerd door de Democrats abroad en Republicans abroad, worden de Amerikaanse zenders ABC en CBS doorgestraald naar grote beeldschermen in het hotel. 's Ochtends is er een verkiezingsontbijt in het Kurhaus in Scheveningen.

De buitenlandse takken van de twee partijen, Republicans en Democrats abroad, elk met een paar honderd leden, hebben vooral een "Go vote'-campagne gevoerd en niet zozeer voor hun kandidaten gelobbied. Via advertenties in USA Today en artikelen in het verenigingsblad van de American Women's club, Tulip Talk, werd de Amerikanen in Nederland duidelijk gemaakt hoe ze gebruik konden maken van hun stemrecht.

En met succes. Van de politieke apathie die lange tijd de houding van de Amerikaanse kiezers heeft bepaald, is dit jaar geen sprake, aldus Tom Reed, op het consulaat in Amsterdam verantwoordelijk voor de dienstverlening aan hier verblijvende Amerikanen. De laatste maanden hebben ambassade en consulaat het vooral druk gehad met het aanvragen en versturen van stembiljetten voor de kiesgerechtigden buitenslands.

Nederland herbergt zo'n 22.000 Amerikanen, van wie velen verbonden zijn aan Amerikaanse bedrijven. Ze wonen vrijwel allemaal in de Randstad. Het consulaat heeft 2.600 van hen aan een stembiljet geholpen - “Maar de meesten regelen het zelf”, aldus Reed. Een collega van hem heeft in de Amerikaanse Kamer van Koophandel in Den Haag bij wijze van grap een opiniepeiling gehouden. “Er was een flinke voorkeur voor Bill Clinton”, zegt Reed.

Twaalf uur. In de buurt van Soesterberg komt het nieuws rechtstreeks uit de Verenigde Staten. De laatste polls, de laatste campagnedaden van Bush en Clinton klinken uit de zender van de Amerikaanse vliegbasis Soesterberg. Captain Terry Bowman, hoofd van de public affairs op de basis, is op weg naar huis. “Dit maakt de zender zo populair bij de Amerikanen. Zeker met deze verkiezingen waar een van de belangrijke onderwerpen de defensie-begroting is.” Na het nieuws geen commercial, die hebben ze niet, maar een ideële reclame van de legerleiding. Ditmaal een herinnering aan de gedragscode die militairen moeten kennen als ethische gids voor op het slagveld, “omdat je in het leven richting moet hebben”.

Bowman woont in Soesterberg in een van de huizen die het leger heeft gehuurd voor de gezinnen. Op de basis staan enkele grote slaapzalen, voor alleenstaanden. Naast de gebouwen hangen lange wachtlijsten voor een eigen huis. Elke maand komen er zo'n 30 militairen bij. Soesterberg is volgens Bowman een van de populairste legerplaatsen voor Amerikaanse troepen in Europa. “Sommige mensen zijn hier al tien, twaalf jaar. Het is moeilijk om ze weer weg te krijgen.” Hij heeft besloten dat hij hier zeker drie jaar wil blijven. “Het is zo gemakkelijk om hier te leven”, legt hij uit. De taal is geen probleem - iedereen spreekt Engels.

De militairen vormen een kleine enclave in Nederland. In de Wolf's Lair staat een supermarkt. De paden zijn wijd, de verpakkingen groot en er liggen complete kalkoenen in de diepvries, net als thuis. Vrouwen van de militairen kopen hier hun pumpkin pie mix voor Halloween, de avond voor Allerzielen, waarop Amerikaanse kinderen massaal verkleed langs de huizen trekken en om snoep vragen. Aan de kassa deinen de bruin-papieren zakken zonder hengsel onder de tocht van de airconditioning.

De supermarkt op de basis is volgens Bowman vooral voor typisch Amerikaanse produkten. Groenten en brood kopen de militairen in Nederlandse winkels. “Wij gaan ook naar de Blokker, de Hema en C en A.” En naar de McDonalds McDrive in Soesterberg. Bowman vindt de Amerikaanse militairen goed geïntegreerd. Ze sluiten zich in elk geval niet op in hun basis. “Het is hier doods na half vijf en in het weekeinde.”

Voor zijn huis staat een uitgeholde en versierde pompoen, het symbool van Halloween. Bowman en zijn vrouw hebben zich deze zaterdagavond vermomd, zij is een dikke clown met beschilderd gezicht, hij draagt een zwarte cape en een langgerekt Frankenstein-masker. Vanaf zes uur gaat onophoudelijk de bel. Spoken, heksen, pompoen-hoofden, Peter Pans en ridders bellen aan en vragen: “Trick or treat”. Ze zijn perplex als de onherkenbare Bowmans opendoen en hun zakken vullen met snoep.

De straten - Gemini, Apollo en Mercury - lichten op van de fluorescerende lampjes die de kinderen meedragen. Je waant je in een Amerikaanse suburb: lage huizen, een auto op de drive, overal Engelse conversatie, al lopen er ook wat Nederlandse kinderen mee van de overkant van de straat. Om half acht blaast Bowman het kaarsje in zijn pompoen uit, de snoep is op en zijn gezicht is bezweet van alle grappen achter het masker.

In Amsterdam heeft de violiste Heather Kurzbauer zaterdag een volwassenen-Halloween gevierd met haar Amerikaanse vrienden. Een beetje kinderachtig was het wel en ze heeft flink gesnoept, dus haar zelfgemaakte brownies raakt ze nu niet aan. Wie haar de afgelopen weken heeft geprobeerd te bereiken, kreeg meestal haar antwoordapparaat, eindigend met de boodschap: “Go vote, and make sure it's not for Bush.” “Dat heeft me heel wat opmerkingen opgeleverd”, zegt ze vrolijk. Zes jaar geleden is ze in Nederland blijven hangen toen haar een baan werd aangeboden bij een orkest. Nu speelt ze viool bij het Radio Kamer Orkest. Ondanks de evenredige verdeling van Nederlandse en Amerikaanse vrienden, voelt ze zich nog altijd een buitenstaander. “Het heeft me twee jaar gekost om bij iemand thuis te worden uitgenodigd.”

Ze trekt een vies gezicht als ze nadoet hoe Nederlanders ergens binnenkomen: “Wat is er met je haar gebeurd? Wat een vreselijke vloer! Je snijdt die bloemen helemaal verkeerd af!” Negatief, dat zijn Nederlanders. Een Amerikaan zou altijd eerst iets positiefs zeggen. “Voor ons is dit glas halfvol, voor jullie is het halfleeg.” Maar verder geen kwaad woord, ze is een grote fan van het sociale klimaat in Nederland - “Clinton, do it for America!”

Geen politiek in de American Women's club. Dit is een gezelligheidsvereniging, zegt Pat Sadler, vice-president van de afdeling Amsterdam met nadruk. Uit de oktober-kalender in het verenigingsblad Tulip Talk blijkt dat het zo'n twintig dagen per maand speciaal voor Amerikaanse vrouwen gezellig wordt gemaakt. Van museumbezoek in Delft tot een reis naar Egypte en koffiemiddagen in het Gooi, Haarlem, Amsterdam en elders.

De vereniging telt zo'n 263 leden, aldus Tulip Talk. Sadler waarschuwt: zij is a-typisch want de meesten zijn vrouwen van zakenlieden. “Hoogopgeleide vrouwen, die in de VS een goede baan hebben achtergelaten om hun man te volgen. Hier kunnen ze maar met moeite aan de slag komen, vaak helemaal niet. Die moeten worden beziggehouden.”

Haar man en zijzelf zijn missionaries voor "Youth with a mission' en voor haar is er altijd werk waar mensen zich in wanhopige situaties bevinden. Ze kijkt vanuit haar keuken over een binnenstraat die Haardstee heet. Het regent in de Bijlmer. “De grootste omschakeling was het weer. Wij woonden in Phoenix, Arizona.” Uit een kamer boven klinkt gitaarmuziek van Nirvana en de Red Hot Chili Peppers. Haar zoon David oefent. Zijn oudste broer is gelukkig nog niet thuis, zegt ze, want die speelt bas. Haar kinderen willen later weer in de VS gaan wonen en rijk worden, zoals vroeger toen hun vader nog een top-accountant was.

Sadler, vijf jaar in Amsterdam spreekt Nederlands “als een kind van twee”. De Bijlmerramp heeft haar gedwongen Nederlands te spreken. Als lid van Youth with a mission werkte ze drie weken op het crisiscentrum. Bijna niemand sprak Engels, behalve de Ghanezen.

Sadler heeft een ambivalente houding ten aanzien van Nederland. Zoals de mensen op straat dwars door haar heenkeken, dat was ze als cowboy-type mens niet gewend in Arizona. Maar als ze nu eens teruggaat naar de VS merkt ze dat ze het vermoeiend vindt om iedereen toe te lachen en een fijne dag te wensen. “Het is prettig om op straat wat voor je uit te denken.” Het klinkt een beetje spijtig en ze spreekt misschien niet helemaal alleen voor haar club-genoten als ze zegt: “The girls have trouble loving Holland.”

De kinderen op de Amerikaanse school in Wassenaar hebben vanmorgen een snacktime van 24 minuten gekregen. Ashley is als winnaar uit de stembus gekomen. Stu Smith is tevreden. Aan het eind van dit schooljaar gaat hij terug naar New York. Holland is hem wel bevallen, het lijkt veel op de Verenigde Staten. Als hij hier ooit terugkomt, is het om een van zijn vele zakelijke ideeën te realiseren. Hij kan maar niet begrijpen dat niemand hier nog heeft geprobeerd bagels te introduceren, die zouden lopen als een trein. Bagels, ken ik die niet? Harde, ronde broodjes met een gat in het midden die je in de oven kunt doen en waar van alles en nog wat op wordt gesmeerd. Pizza-bagels, breakfast-bagels - je zou er hier schatrijk mee kunnen worden.