Twijfels over erkenning getroffenen Bijlmerramp; "Achtergronden van Ghanezen misschien te weinig onderzocht'

Ambtenaren van de Amsterdamse dienst bevolkingsregister hebben de afgelopen twee weken de handen vol gehad aan het opstellen van de lijst van illegale buitenlanders die voor een verblijfsvergunning in aanmerking komen. De gemeente stelt dat het onderzoek in alle zorgvuldigheid heeft plaatsgevonden. De vraag is echter in hoeverre de zogenoemde Kosto-lijst de werkelijkheid benadert.

AMSTERDAM, 31 OKT. Samen met zijn broer woonde hij op een kamer in de getroffen flat Groeneveen 383, vertelt Boakye. Maandelijks betaalde hij driehonderd gulden huur aan zijn Ghanese huisbazin. Ook zij woonde in de flat en huurde op haar beurt van iemand anders. Graag wil Boakye aantonen dat hij werkelijk in de flat woonde. Maar hij kan niet bij de giro-afschriften en de brieven van zijn familie uit Ghana die als bewijsmateriaal zouden kunnen dienen. Die zitten in een van de containers, vertelt hij, waarin de woningbouwvereniging "Nieuw Amsterdam' vlak na de ramp alle spullen uit de flats heeft opgeslagen.

Boakye mag de container niet doorzoeken omdat hij niet op de lijst van de woningbouwvereniging voorkomt als bewoner van de flat. Zijn onderverhuurster ontkent dat hij en zijn broer bij haar inwoonden. “Ze is bang dat ze anders vervolgd zal worden voor onderhuur aan illegalen”, zegt Boakye. Wel zou de onderhuurster inmiddels haar vriend uit Ghana hebben laten overkomen en op de Kosto-lijst heeft laten plaatsen: “Ze heeft verklaard dat niet mijn broer en ik, maar haar vriend bij haar heeft ingewoond.”

Boakye is een van de meer dan tweehonderd getroffenen van de Bijlmerramp die de afgelopen weken in het Amsterdamse Novotel zijn ondergebracht. Hij is gesommeerd vanochtend om twaalf uur het Novotel te verlaten: hij staat niet op de Kosto-lijst - zegt hij - en komt dus “niet meer voor verdere hulpverlening in aanmerking”, zoals burgemeester Van Thijn hem afgelopen maandag in een brief meedeelde.

In het Novotel liep de spanning in de afgelopen dagen op. De zorgvuldigheid waarmee de Amsterdamse burgerlijke stand zegt de lijst te hebben opgesteld wordt door velen in twijfel getrokken. “Mensen die niet op de Kosto-lijst horen, staan er wel op en mensen die er op horen, staan er niet op”, stelt Boakye. Hij treedt op als woordvoerder van de groep van 52 Ghanezen en Afrikanen die vandaag uit het hotel wordt gezet. “Er is absoluut geen rekening gehouden met de enorme problemen die illegale onderhuurders hebben met het leveren van bewijsvoering. Ikzelf ben bang dat mijn verhuurster mijn bewijsstukken inmiddels uit de container heeft gehaald en vernietigd. Anderen hebben soortgelijke problemen. Mensen lopen nu eenmaal geen brandende flat uit en denken: eerst mijn papieren meenemen.”

L. Scholten, directielid van de woningbouwvereniging "Nieuw Amsterdam' bevestigt dat het zeer goed mogelijk is dat papieren en bewijsstukken van getroffenen in de containers zitten, zonder dat de rechtmatige eigenaars erbij kunnen. Ook is niet uit te sluiten dat bewijsmateriaal door verhuurders is vernietigd. “We hebben al snel na de ramp besloten de inboedel van de getroffen flats in tweehonderd grote containers op te slaan”, zegt Scholten. “Bewoners kunnen alleen bij hun spullen als ze contact opnemen met ons of met het verhuisbedrijf dat de getroffen huizen heeft leeggehaald. We hebben zelf een lijst opgesteld van bewoners van de getroffen flats. Iemand die niet op onze lijst voorkomt, kan dus niet bij zijn spullen.” Mensen die wel op zijn lijst voorkomen, mag hij niet verhinderen in de container te zoeken. “Het is een vervelende situatie waarvoor we ook geen oplossing weten”, aldus Scholten.

Ook om andere redenen zetten de Afrikanen in het Novotel vraagtekens bij de Kosto-lijst. “Ik woonde sinds een jaar in Groeneveen 481”, vertelt Bassirou Lare uit Togo. Hij haalt een overschrijvingskaart van de Postbank uit zijn portefeuille. De kaart staat op de naam van B. Lare, adres: Groeneveen 481. De kaart werd door de gemeente niet als bewijsmateriaal geaccepteerd.

Gistermiddag spande P. Radhakishun, van het advocatencollectief Bijlmermeer, namens 34 cliënten een kort geding aan bij de Amsterdamse rechtbank om uitzetting uit het Novotel te voorkomen. Volgens de raadsman is de Kosto-lijst "ondeugdelijk': “Zolang niet inzichtelijk is wat de criteria zijn geweest bij het opstellen van de lijst, mag de hulp aan mensen die eerst door de gemeente officieel als slachtoffer zijn aangemerkt niet worden stopgezet”, zo luidde zijn eis.

Volgens Radhakishun zijn de cliënten ten onrechte buiten de Kosto-lijst gevallen, omdat niet al het bewijsmateriaal in aanmerking werd genomen. “Ik betwijfel niet de integriteit van de ambtenaar van de burgerlijke stand die de lijst heeft opgesteld”, zegt de raadsman, “Maar het staat wel vast dat niet alle bewijzen in aanmerking zijn genomen en dat er dus onzorgvuldig is gehandeld.”

President Van Dijk van de rechtbank wees de eis tot uitstel van de uitzetting van de groep als geheel af. Volgens hem moet geval per geval aangetoond dat bij het opstellen van de Kosto-lijst onzorgvuldig is gehandeld. “Dat ga ik de komende dagen dan ook doen”, zegt Radhakishun. Hij hoopt aan het begin van volgende week een gedetailleerde dossierlijst te hebben van al zijn 34 cliënten.

De spanning in het Novotel bereikte gisteravond het kookpunt. Er waren ruzies tussen hotelbewoners en hulpverleners van de sociale dienst en tussen bewoners onderling. “De burgemeester zegt dat we ons bekend moesten maken, dat we hem konden vertrouwen en nu is alles voor niets geweest”, zegt een Ghanese jongen die zijn naam niet afgedrukt wil zien. Hij laat het toegangsbewijs zien waarmee hij onder politiebegeleiding zijn spullen kon ophalen uit zijn appartement. Door de gemeente wordt het pasje genoemd als een van de documenten die nodig zijn om op de lijst te komen. “Ik had de woorden van de burgemeester nooit moeten vertrouwen”, zegt de jongen.

Priester J. Visser kent de Ghanese gemeenschap goed. Sinds 1968 doet hij missiewerk in Ghana. “Het verbaast me niets dat de hele situatie met die Kosto-lijst uit de hand loopt”, zegt hij. “Ik had het allang zien aankomen.” Visser vertelt hoe de Ghanese gemeenschap in Nederland bestaat uit een ingewikkeld netwerk van mensen die van elkaar afhankelijk zijn. Om te overleven is het belangrijk dat deze netwerken niet inzichtelijk worden voor de Nederlandse overheid, zegt hij. “Nu worden deze mensen opgeroepen om te bewijzen hoe en waar ze woonden. Dan vraag je dus om inzichtelijk te maken hoe ze zichzelf en hun gemeenschap al die jaren in leven hebben gehouden. De structuur van de Ghanese gemeenschap is niet te vatten met maatregelen die gestoeld zijn op een pure Nederlandse manier van denken. De beloftes die door Van Thijn zijn gedaan zijn vrijwel niet na te komen. Men heeft de achtergonden misschien wel iets te weinig onderzocht.”

Voorlichter N. van Oostveen van de gemeente erkent dat het voor de ambtenaren van de burgerlijke stand de afgelopen weken niet makkelijk is geweest om de Kosto-lijst samen te stellen. Niettemin blijft de gemeente bij het standpunt dat de lijst zorgvuldig is samengesteld. Van iedereen die zich de afgelopen weken meldde zijn twee dossiers gemaakt: een waarin documenten werden verzameld die de identiteit van de betrokkene moest vaststellen, een ander met gegevens over het betrokken appartement. Alleen als alle gegevens in het ene dossier overeenkwamen met die van het andere dossier werd de persoon in kwestie op de lijst gezet. Met medewerking van Steven Adolf

    • Marjon van Royen